1983 թվականի հուլիսի 15-ին Ֆրանսիայի Օռլի միջազգային օդանավակայանում տեղի ունեցած պայթյունը դարձավ ASALA-ի պատմության ամենաաղմկահարույց միջադեպերից մեկը։ Պայթյունը տեղի ունեցավ Turkish Airlines-ի գրանցման սեղանի մոտ՝ խլելով 8 մարդու կյանք և վիրավորելով շուրջ 55 մարդու։ Զոհերի թվում էին տարբեր ազգությունների քաղաքացիներ։

ASALA-ն հայտարարեց, որ հարձակումը կապված էր Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և Թուրքիայի դեմ իր պայքարի հետ։ Սակայն գործողության հետևանքով զոհվեցին նաև քաղաքացիական անձինք: Այդ ամենը միջազգային լայն քննարկման առարկա դարձավ ո՛չ միայն մամուլում, այլ նաև գերտերությունների քաղաքական կուլիսներում: Հարձակման գործով ֆրանսիական դատարանը Վարուժան Կարապետյանին դատապարտեց ցմահ ազատազրկման։ 2001 թվականին նա ազատ արձակվեց և արտաքսվեց Հայաստան։

Նույն թվականի օգոստոսին այդ հարցը չվրիպեց նաև ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզության վարչության աչքից: 1983 թվականի օգոստոսի 30-ին կազմված երկարածավալ զեկույցում ներկայացվում է, թե հայ վրիժառուներն ինչ գործողություններ են իրականացնում, ովքեր են հատկապես թիրախավորվում և ինչ արդյունքներ են գրանցել: Հարկ է նշել, որ ԱՄՆ ԿՀՎ զեկույցի հեղինակը չի թաքցնում իր հիացմունքը, հատկապես, թե ինչպիսի կայացած ու պրոֆեսիոնալ կառույց է ASALA-ն: Ստորև ներկայացնում ենք զեկույցից վերցված հատվածը.

 

«Ճամպրուկի մեջ տեղադրված ռումբը, որը հուլիսի 15-ին Փարիզի Օռլի օդանավակայանում սպանեց Թուրքական ավիաուղիների ինքնաթիռ նստելիս սպասող յոթ մարդու, ստիպել է արևմտյան հետախուզության և հակաահաբեկչության փորձագետներին թերթել իրենց արխիվները՝ տեղեկություններ որոնելու այն հայկական խմբավորման մասին, որը ստանձնել է մահաբեր պայթյունի պատասխանատվությունը:

Հարձակումը, որը հայերի՝ ընդդեմ Թուրքիայի անզիջում պայքարի ամենաարյունալի դրվագներից մեկն է, պարտադիր չէ, որ նշանակի բռնության սրում, ասում են փորձագետները, սակայն նրանք մտահոգություն են հայտնում առնչվող երկու հիմնական խմբավորումների ռեսուրսների և հնարավորությունների մասին հիմնական տեղեկությունների բացակայության կապակցությամբ:

Նրանք նաև անհանգստացած են հայկական ահաբեկչական գործունեության բնույթի որակական փոփոխությամբ՝ առանց խտրականության թիրախավորելու: Չնայած նրանք համեմատաբար նորեկներ են միջազգային ահաբեկչության մութ աշխարհում, հայերն ունեն քաղաքական բռնության տպավորիչ «ցուցանիշներ»:

Ըստ Թուրքիայի կառավարության տվյալների՝ վերջին տասնամյակի ընթացքում նրանք աշխարհով մեկ սպանել են ավելի քան 30 մարդու, հիմնականում՝ թուրք դիվանագետների: Անցյալ շաբաթվա Օռլիի պայթյունին նախորդող օրը Բրյուսելում գտնվող իր տան մոտ գնդակահարվել էր ևս մեկ թուրք պաշտոնյա: Հարձակումների աշխարհագրական ընդգրկվածությունը նույնպես ապշեցուցիչ է: Արևելյան և Արևմտյան Եվրոպան, Կանադան և Ավստրալիան բոլորն էլ տուժել են հայկական բռնություններից:

Ըստ (FBI) տվյալների՝ 1982 թվականին Միացյալ Նահանգներում գրանցվել է պաշտոնապես սահմանված հայկական «ահաբեկչական» հինգ միջադեպ՝ երկու ռմբակոծության փորձ, մեկ ռմբակոծություն և երկու սպանություն:

Հայերն ասում են, որ իրենք վրեժ են լուծում օսմանյան թուրքերի կողմից 1896-1915 թվականներին իրենց 1,5 միլիոն հայրենակիցների կոտորածի համար, սակայն թուրքական հաջորդական կառավարությունները հրաժարվել են ընդունել սպանությունների պատասխանատվությունը կամ հայերի նշած թվերը: Հայտնի երկու խմբերից ամենահայտնին և խոշորը Հայաստանի ազատագրման հայ գաղտնի բանակն է (ASALA):

Դրա գաղափարախոսությունը մարքսիստական է և հետևաբար տեսականորեն ինտերնացիոնալիստական, բայց թվում է, թե այն իրական հետաքրքրություն չունի, բացի թուրքերին թիրախավորելուց: «Քաղաքական տեսության նրանց ըմբռնումը մոտավորապես չորրորդ դասարանի մակարդակի վրա է, բայց նրանք անկասկած շատ նվիրված են»,- ասել է ԱՄՆ պաշտոնյաներից մեկը:

«Կարելի է ասել, որ այս խմբերն ամենամահաբերն են շրջապատում, և եթե նրանք ամենամահաբերները չեն, ապա անկասկած դրանց թվում են»: Հովարդ Բեյնը, ԿՀՎ-ի (CIA) հակաահաբեկչության տնօրենը մինչև 1980 թվականը, ASALA-ն բնութագրել է որպես միջազգային բոլոր ահաբեկչական խմբերից «հավանաբար ամենատպավորիչը՝ արդյունավետության առումով»: «Նրանք դաժան են»,- ասել է նա: «Նրանք պատանդներ չեն վերցնում բանակցելու համար: Սա ուղղակի սպանություն է»:

Հիմնադրված լինելով Բեյրութում 1975 թվականին՝ ASALA-ն դաշնակցել է պաղեստինցիների և լիբանանցի մուսուլմանների հետ երկրի քրիստոնյաների դեմ նրանց դառը քաղաքացիական պատերազմում:

Նրանք սերտ կապեր են հաստատել պաղեստինյան արմատական խմբավորումների հետ, ինչպիսին է Ջորջ Հաբաշի «Ազատագրության պաղեստինյան ժողովրդական ճակատը»: Անցյալ ամառ, երբ Իսրայելը ներխուժեց Լիբանան և դուրս մղեց պաղեստինցիներին ու նրանց դաշնակիցներին Բեյրութից, ASALA-ն կորցրեց իր հենակետը: Դրանից հետո, փորձագետների կարծիքով, խումբը կարող է վերատեղակայվել Դամասկոսում: Դրա ապացույցներից մեկն այն է, որ խմբի վերջերս ձերբակալված մի քանի անդամներ հայկական ծագումով սիրիացիներ են:

Գարպիճյանը ստանձնել է Օռլիի պայթյունի պատասխանատվությունը, սիրիական ծագում ունի, ինչպես նաև ASALA-ի այն անդամը, որը դատապարտվում է Լոնդոնում՝ Բրիտանիայում թուրք դեսպանի դեմ սպանության դավադրություն կազմակերպելու մեղադրանքով: Բայց որոշ վերջին հայտարարություններ արվել են Աթենքից: Ըստ փորձագետների՝ ASALA-ն չի վարանում սպանել ոչ թուրք պատահական անցորդներին, որոնք գտնվում են թուրք մարդու թիրախների մոտ, և նախընտրում է ռմբակոծությունները հրաձգություններից»: (Տես՝ ARMENIAN GROUP REPORTS SLAYINGS):

ԿՀՎ-ի 1983 թվականի զեկույցը կարևոր պատմական փաստաթուղթ է՝ հասկանալու, թե ինչպես էին ԱՄՆ հետախուզական շրջանակները գնահատում ASALA-ի կազմակերպվածությունը, գործելակերպը և քաղաքական ազդեցությունը։

Այն միաժամանակ վկայում է, թե ինչպես Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և պատմական արդարության պահանջը միջազգային քաղաքականության մեջ առնչվեց զինված պայքարի ու քաղաքացիական զոհերի ողբերգական հետևանքներին։ Քանի որ աշխարհն այդպես էլ չէր ցանկանում ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը: Իսկ արդարության վերականգնման միակ ճանապարհը մնացել և մնում է վրեժը:

Զ. Շուշեցի

—

Կիֆոզը մեջքի վերին հատվածի` թիկունքի դեպի առաջ ուղղված չափազանց կորությունն է, որի արտահայտված ձևերը դրսևորվում են մեջքի խոնարհված կեցվածքով (կուզ): Պատճառների մասին զրուցել ենք կինեզիթերապևտ Կարեն Զատիկյանի հետ։

– Մեր օրերում շատերն են բախվում ողնաշարի խնդիրներին։ Խնդրեմ թվարկեք, թե որո՞նք են ամենատարածվածները։

– Խնդիրները բազմազան են՝ սկսած վարած կենսակերպից, առողջական խնդիրներից, մեխանիկական տրավմաներից՝ վերջացրած բնածին արատներով։

Ինչ վերաբերում է կուզիկությանն ու դրա առաջացմանը, ապա նշեմ, որ ողնաշարը ֆիզիոլոգիապես ունենում է չորս կորություն․ պարանոցային լորդոզ, կրծքային կիֆոզ, գոտկային լորդոզ, սրբոսկրային կիֆոզ։

Դրանցից յուրաքանչյուրի խախտման դեպքում առաջանում են ողնաշարի հավասարակշռության, մկանային լարվածության, քայլքի և այլ խնդիրներ։

Կուզիկությունն առաջանում է այն ժամանակ, երբ խախտվում է կրծքային կիֆոզը։ Կա հիպոկիֆոզ, հիպերկիֆոզ։ Հիպերկիֆոզն այն է, երբ բնական կորությունը, որի նորման ըստ գրականության՝ 20-45 աստիճան է, շատ է կորանում, պարանոցային և կրծքային հատվածում առաջանում է սապատ։

– Որո՞նք են կուզիկության պատճառները։

– Կարող են լինել մեխանիկական խնդիրներ, ողնաշարի վիրահատություններ, հետվիրահատական ընթացք։ Մեր օրերում շատ է նկատվում այն մարդկանց մոտ, ովքեր նստակյաց կյանքով են աշխատում։ Համակարգիչները, գաջեթները, պլանշետները մի կողմից՝ կյանքը հեշտացնում են, մյուս կողմից՝ առողջական խնդիրներ են առաջանում։ Երբ նույն դիրքով երկար ժամանակ սկսում ես աշխատել՝ ողնաշարի մկանային համակարգը սկսում է այլ կերպ աշխատել։ Որոշ մասը գերլարված է լինում, որոշ մասը սկսում է իր ֆունկցիան չկատարել, և ողնաշարի դիրքի խնդիր է առաջանում, այս դեպքում՝ հիպերկիֆոզ։

Լինում է նաև հակառակը, երբ կորությունը հարթվում է ավելի շատ, քան պետք է։

– Ե՛վ հիպերկիֆոզը, և՛ հիպոկիֆոզը ի՞նչ բարդություններ կարող են առաջացնել և ինչպե՞ս են արտահայտվում։

– Կարևոր է արտաքին տեսքը. հանգիստ կարող եք տեսնել ուսերի թեքվածություն, շեղվածություն, արտաքինից դիրքի խախտում։ Երկրորդ ախտանշանը կարող է լինել մարդու առողջական գանգատը՝ մեջքի ցավ, պարանոցի հատվածում գերլարված վիճակ։ Սակայն, եթե մարդը միայն մեջքի ցավից է գանգատվում, դա չի նշանակում, որ ունի ողնաշարային խնդիր։ Կարող է ներքին օրգանների խնդիրներից առաջացած ցավ լինի, օրինակ՝ երիկամների խնդիրների դեպքում։ Դրա համար անամնեզ հավաքելիս հասկանում ես՝ ուղեկցող հիվանդություններ ունի՞, թե՞ չունի, կատարվում են նաև գործիքային հետազոտություններ. ռենտգեն, ՈՒՁՀ։

Եթե մկանային խնդիրներ լինեն՝ խորհուրդ կտամ կինեզոթերապիան միքսել ֆիզիոթերապիայի հետ, քանի որ արդյունքը շատ ավելի շոշափելի և երկարատև է լինում։

– Մեջքի ցավ հանդիպում է 40 տարեկանից բարձր անձանց մո՞տ, թե՞ նաև երիտասարդների։

– Մեր ծնողների ժամանակ գուցե կար նման օրինաչափություն, իսկ հիմա, ցավոք, ոչ մի հիվանդություն ոչ մի օրինաչափություն, տարիքային սահմանափակում չունի և կարող է 40-ից բարձր լինել, 20 տարեկան, նույնիսկ դեռահաս։ Եղել են բուժառուներ, ովքեր դպրոցական են եղել և ունեցել են խնդիրներ՝ պայմանավորված սխալ կենսակերպով. սխալ նստել, պառկել, ճիշտ անկողին չընտրել։ Ունեցել ենք նաև բուժառուներ, որոնց դեպքում տարիքի հետ ունեցել են նման խնդիրներ։

– Կուզիկությունը լինում է բնածի՞ն, թե՞ ձեռքբերովի։

– Երկուսն էլ։ Երբ երեխան արտահայտված ողնաշարային խնդրի դեֆորմացիայով է ծնվում, ժամանակի ընթացքում դա ավելի է մեծանում և արտահայտվում։ Այս դեպքում առաջարկվում է վիրահատական միջամտություն։ Եթե քիչ է, փորձում ենք կինեզոթերապիայի միջոցով շտկել։

– Շտկվո՞ւմ է, թե՞ ոչ, և որքա՞ն ժամանակ է պահանջվում։

– Կախված է աստիճանից ու առաջացման պայմաններից։ Պետք է հասկանալ՝ խնդիրը որտեղի՞ց, ինչպե՞ս է առաջացել և ի՞նչ է արվել։ Ցանկացած բուժառուի համար անհատական վարժություն ենք մշակում, որովհետև նույն վարժությունը մեկի համար օգտակար է և արդյունավետ, մյուսի դեպքում եթե նույն վարժությունով աշխատենք, կարող է շատ ավելի վատ արդյունք ունենանք։

Եթե կուզիկությունը ձեռքբերովի է, առաջացել է ժամանակի ընթացքում, վարած կենսակերպի արդյունքում, այո՛, միանշանակ հնարավոր է բուժել։

– Շուկայում վաճառվում են օրթոպեդիկ կորսետներ և այլ պարագաներ, որ մարդիկ կարող են գնել և օգտագործել։ Արդյո՞ք դրանք արդյունավետ են։

– Մարդ, ով կուզի դա գնել և կրել՝ խորհուրդ կտամ խորհրդակցել բժշկի հետ, որովհետև դրանք տարբեր են։ Այն չափեր ունի, բարձրացնում, իջեցնում եք, պետք է բժշկի հետ խորհրդակցել, որ ասի՝ 3 օր հետո ինչքան բարձրացնել։ Չես կարող տարիների եղածը մեկ րոպեում կորսետ հագնել ու ուղղել. ժամանակ ու միջամտություն է պահանջելու։ Ցանկացած հիվանդության դեպքում ինքնաբուժումը միշտ սխալ է։

– Որո՞նք են բուժման հիմնական եղանակները։

– Եթե բացառում ենք վիրահատական միջամտությունը, ապա կինեզոթերապիա, ֆիզիոթերապիա, բժշկական մերսում, բուժական վարժություններ։ Ճիշտ և գրագետ պետք է լինի նաև ֆիթնեսը։ Ունեցել եմ բուժառու, որին ուշագնաց վիճակում տեղափոխել են հիվանդանոց և հասկացել ենք, որ պարանոցային հատվածում ուներ գրիժա, որը սեղմում էր նյարդն ու անոթը, իսկ ֆիթնեսի մարզիչն ասել էր, որ դու կարող ես ուժային վարժության ժամանակ, ենթադրենք, իքս կիլոգրամը բարձրացնել։

Երբ փորձել էր բարձրացնել՝ ճնշվել, սեղմվել էր, դանդաղել էր գլխուղեղի արյան սնուցումը և առաջացել էր ուշագնացություն։ Շատ կուզեմ, որ վերահսկվի և ֆիթնես վարժություններն արվեն մասնագետների հետ խորհրդակցելուց հետո՝ կինեզիստ, տրավմատոլոգ և այլն։ Մարդը որ գնում է պարապելու, գոնե ինքն իր համար պետք է հասկանա՝ ունի՞ այդ խնդիրները, թե՞ ոչ, եթե նույնիսկ մարզիչը դա չի պահանջում։ Համացանցում կան վարժություններ, բայց ամեն մեկի համար ինդիվիդուալ է։ Կարող է նույն վարժությունը մեկի մոտ ցավեր առաջացնել, օրինակ՝ մեջքի ցավ։ Այսինքն, գուցե դա ձեզ չի կարելի։

– Նկատում եմ, որ երեխաները ծանր պայուսակներով են գնում դպրոց, նաև չեն հետևում, որ ճիշտ նստեն. սա հետագայում կհանգեցնի կուզիկությա՞ն։

– Հանգեցնելու է ողնաշարի դեֆորմացիաների։ Պայուսակը սխալ կրելու դեպքում ունենալու է ողնաշարի դեֆորմացիա, իսկ թե սա ժամանակի ընթացքում ինչպե՞ս կդրսևորվի և կարտահայտվի՝ դա արդեն ընթացքում կերևա։ Մեկ ուսով պայուսակը կրելը բերելու է ուսագոտու դեֆորմացիայի՝ դիսբալանսի, վերև-ներքև ու այստեղից շեղվելու է ողնաշարը, առաջանալու է դեֆորմացիա։

Նոյեմբերի 5-8-ը Հայաստանում կանցկացվի Համաշխարհային հայկական երրորդ գագաթնաժողովը, որի կազմակերպման նպատակով Փաշինյանի աշխատակազմը բաց մրցույթի ընթացակարգով ընտրել է մատակարար՝ ի դեմս «Աութսորս» ՍՊԸ և «Մոնթե Կորպորեյշն» ՍՊԸ համատեղ գործունեության կոնսորցիումի։

Նկատենք՝ այս երկու ՍՊԸ-ներն էլ պետգնումների ակտիվ մասնակիցներ են և վերջին տարիներին միլիոնավոր դրամների պայմանագրեր են կնքել պետական տարբեր գերատեսչությունների հետ։

Միջոցառման կազմակերպման նպատակով ընկերություններին համատեղ հատկացվել է 294,000,000 դրամ (մոտ 811,393 ԱՄՆ դոլար)․ տեղեկանում ենք օրերս էլեկտրոնային գնումների համակարգում հանրայնացված պայմանագրից։

Գագաթնաժողովը կանցկացվի «Մերիդիան էքսպո կենտրոնում», իսկ բացման և փակման արարողությունները՝ Ալ. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում (կամ համարժեք այլ վայրում) և «Altezza by Armenian Helicopters»-ում։

Մասնակիցների թիվ է նշվել 800 անձը (շուրջ 600 սփյուռքահայ՝ ավելի քան 50 երկրից, և 200 մասնակից Հայաստանից)։

Հիշեցնենք, որ 2024 թվականին 168.am-ը հրապարակել էր Համաշխարհային հայկական երկրորդ գագաթնաժողովի ծախսերը. միջոցառման կազմակերպման համար էլեկտրոնային աճուրդի ընթացակարգով ընտրված մատակարարն այդ ժամանակ «Լաքշերի վոյաժ» ՍՊԸ-ն էր, որին հատկացվել էր 242 միլիոն 400 հազար դրամ։

Իրանի շուրջ ներկայիս հակամարտությունը բարդ ճգնաժամ է, որում միահյուսվում են մի քանի պետությունների ռազմական, տնտեսական և քաղաքական շահերը:

Վաշինգտոնն ու Իսրայելը զգալի ռազմական հնարավորություններ ունեն, սակայն Թեհրանի վրա ճնշման ուժեղացումը պարտադիր չէ, որ մոտեցնի հակամարտության ավարտը։ Ընդհակառակը, ռազմական ճանապարհով վերջնական հաղթանակի հասնելու փորձը կարող է հանգեցնել հետևանքների, որոնք կտարածվեն Մերձավոր Արևելքի սահմաններից շատ հեռու:

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն իրավիճակը ներկայացնում է որպես ընտրություն՝ Իրանի հետ համաձայնագրի և Իսլամական Հանրապետության ոչնչացման միջև: Իմ կարծիքով, նման հարցադրումը չափազանց պարզեցնում է իրականությունը: Ռազմական ուժը կարող է լուրջ վնաս հասցնել հակառակորդին, բայց ինքնին չի ապահովում կայուն քաղաքական նպատակների իրականացում: Վաշինգտոնի գլխավոր խնդիրը ոչ թե ճնշման գործիքների պակասն է, այլ ռազմական գերազանցությունն ԱՄՆ-ի համար ընդունելի քաղաքական արդյունքի վերածելու երաշխավորված միջոցի բացակայությունը:

Իրանն իր հերթին՝ արտաքին ազդեցության պասիվ օբյեկտ չէ։ Նրա ղեկավարությունն ունի սեփական ռազմավարական հաշվարկներ, տարածաշրջանային գործընկերներ և պատասխան ճնշման հնարավորություններ։ Ուստի նույնիսկ իրանական ռազմական ներուժի զգալի թուլացումը չի նշանակում ամերիկյան շահերի և դաշնակիցների համար սպառնալիքների ավտոմատ դադարեցում։ 

Հորմուզի նեղուց. Իրանի ազդեցությունը թուլանում է, բայց չի վերանում

Հորմուզի նեղուցը մնում է համաշխարհային տնտեսության կարևորագույն ռազմավարական հանգույցներից մեկը։ Դրա արժեքը որոշվում է ոչ միայն տեղափոխվող նավթի ծավալով, այլև այն բանով, թե որքանով է հուսալի և կանխատեսելի աշխատում էներգետիկ մատակարարման ամբողջ համակարգը։

Kpler-ի տվյալներով ՝ սեպտեմբերի 1-28-ն ընկած ժամանակահատվածում Պարսից ծոցից օրական արտահանվել է մոտ 16,5 մլն բարել նավթ։ Միևնույն ժամանակ, Հորմուզի նեղուցով անցնում էր մոտավորապես 9,9 միլիոն բարել, մինչդեռ մատակարարումների զգալի մասն ուղղվում էր Սաուդյան Արաբիայի և Արաբական Միացյալ Էմիրությունների խողովակաշարերով և այլ երթուղիներով:

Մինչև հակամարտությունը նեղուցով անցնում էր համապատասխան նավթային հոսքերի մոտ 83%-ը։ Այս ցուցանիշները վկայում են համաշխարհային առևտրի էական հարմարեցման մասին նոր պայմաններին։ Արտադրողներն ու փոխադրողները փնտրում են այլընտրանքային երթուղիներ, օգտագործում են նավից նավ նավթի փոխադրումը և ձգտում են նվազեցնել կախվածությունը ծովային հաղորդակցության առավել խոցելի հատվածից: Թեհրանի տեսանկյունից նավարկության վերականգնումը նշանակում է, որ առևտրային նավերի տեղաշարժը սահմանափակելու նրա կարողությունը դարձել է պակաս արդյունավետ:

Իմ կարծիքով, տրաֆիկի ներկայիս մակարդակն արդեն լուրջ ռազմավարական խնդիր է ստեղծում Իրանի համար.Որքան շատ նավթ է տեղափոխվում առանց էական խափանումների, այնքան քիչ հնարավորություններ կան նեղուցը որպես ԱՄՆ-ի և նրա գործընկերների վրա ճնշման գործիք օգտագործելու համար:

Սակայն սխալ կլիներ պնդել, որ Իրանն ամբողջությամբ կորցրել է իր ազդեցության լծակները։ Թեհրանը երբեք իրավական, անվիճելի վերահսկողություն չի ունեցել Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ։ Դրա ազդեցությունը հիմնականում հիմնված էր նավարկությունը վտանգավոր և ծախսատար դարձնելու հնարավորության վրա։

Ամերիկյան ուժերի ռազմական ուղեկցումը, ապահովագրավճարների բարձրացումը, շրջանցիկ երթուղիների օգտագործման անհրաժեշտությունը և նեղուցից դուրս նավթի վերաբեռնումը թույլ են տալիս պահպանել արտահանումը, բայց առևտուրը չեն վերադարձնում նորմալ պայմանների: Մատակարարումների ծավալների վերականգնումը հավասարազոր չէ էներգետիկ անվտանգության նախկին համակարգի վերականգնմանը։ 

Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նավթավերամշակումը։ Նույնիսկ նավթի արտահանման վերականգնման դեպքում ենթակառուցվածքի վնասը և փոխադրման ռիսկերը կարող են բարձր պահել նավթամթերքների, այդ թվում՝ դիզելային վառելիքի գները: Ուստի ճգնաժամի հետևանքները համաշխարհային տնտեսության կողմից կզգացվեն ավելի երկար, քան կարող են ենթադրել արդյունահանման և արտահանման ցուցանիշները։

Այլ կերպ ասած՝ Իրանի ազդեցությունը նավագնացության վրա նվազում է, բայց դեռ չի վերանում։ Մշտական ռազմական ուղեկցման և արտակարգ լոգիստիկ լուծումների կիրառման անհրաժեշտության բուն փաստը վկայում է տարածաշրջանի պահպանվող խոցելիության մասին։

Ի՞նչ տարբերակներ են մնում Վաշինգտոնին 

ԱՄՆ-ը գործողությունների մի քանի հնարավոր ուղղություններ ունի, սակայն դրանցից յուրաքանչյուրը կապված է լուրջ ծախսերի հետ։

Առաջին տարբերակը ծովային շրջափակման շարունակությունն է և տնտեսական պատժամիջոցների ուժեղացումը։ Վաշինգտոնն ակնկալում է, որ արտահանման եկամուտների կրճատումն ու տնտեսական վիճակի վատթարացումը կստիպեն Իրանի ղեկավարությանը զիջումների գնալ։ Նման ճնշումներն, իրոք, կարող են սահմանափակել պետության հնարավորությունները, բայց դրա քաղաքական ազդեցությունը չի կարելի երաշխավորված համարել։ 

Տնտեսական դժվարությունները միշտ չէ, որ հանգեցնում են արտաքին քաղաքական կուրսի փոփոխության։ Ղեկավարությունը կարող է երկարատև դիմակայությունը գերադասել փոխզիջումից, որը սպառնալիք կհամարի սեփական գոյատևման համար։ Բացի այդ, երկարատև շրջափակումը պահանջում է զգալի ռազմածովային ռեսուրսներ և ինքնին կարող է վնաս հասցնել համաշխարհային տնտեսությանը։ 

Փորձը ցույց է տալիս, որ տնտեսական մասշտաբային սահմանափակումները կարող են ծանր հումանիտար ճգնաժամ առաջացնել՝ չապահովելով ճնշումներ նախաձեռնողների բոլոր քաղաքական նպատակների իրագործումը: Հետևաբար՝ Վաշինգտոնը պետք է հաշվի առնի ոչ միայն պատժամիջոցների ուժը, այլև դրանց երկարաժամկետ հետևանքները։ 

Երկրորդ տարբերակը կետային հարվածներն ու ղեկավարների լուծարումն են։ Նման գործողությունները կարող են խաթարել կառավարման համակարգը, դժվարացնել ռազմական կառույցների համակարգումը և թուլացնել ուժային ապարատի առանձին տարրերը։ Այնուամենայնիվ, ղեկավարների վերացումը չի երաշխավորում կազմակերպությունների գործունեության դադարեցումը, և պարտադիր չէ, որ նպաստի ավելի համագործակցային քաղաքական ղեկավարության առաջացմանը: 

Էքզիստենցիալ սպառնալիքի պայմաններում իրանական ուժային ապարատի ամենակոշտ ներկայացուցիչների դիրքերը, ընդհակառակը, կարող են ամրապնդվել։ Ղեկավարությանը հարվածելը կարող է հանգեցնել իշխանության ավելի մեծ կենտրոնացման, բայց կարող է նաև ուժեղացնել առանձին զինված կառույցների ինքնավարությունը և բարդացնել դրանց նկատմամբ վերահսկողությունը:

Երրորդ տարբերակը տարածաշրջանային ուղղությամբ ռազմական գործողությունների ընդլայնումն է։ ԱՄՆ-ը կարող է աջակցել Եմենում հութիների դեմ ավելի լայնածավալ արշավին, ուժեղացնել ճնշումն Իրաքում և Լիբանանում Իրանի հետ կապված զինված խմբավորումների վրա կամ ընդլայնել օդային հարվածներն իրանական ենթակառուցվածքներին:

Սակայն նման միջոցառումները չեն երաշխավորում Հորմուզի նեղուցի բացումը և կարող են հանգեցնել հակամարտության աշխարհագրության ընդլայնման։ Եմենում պատերազմի փորձը ցույց է տալիս, թե որքան դժվար է կայուն քաղաքական արդյունքի հասնել միայն ռազմական միջոցներով։ Վաշինգտոնի հրաժարումը Սաուդյան գործողություններին ավելի մեծ աջակցություն ցուցաբերելուց նույնպես վկայում է լրացուցիչ ռիսկերի մասին:

Ավելի հավակնոտ սցենար է միջազգային լայն կոալիցիայի ստեղծումը՝ Իրանի դեմ երկարատև օդային և ցամաքային արշավ անցկացնելու համար։ Բայց նման գործողության նախապատրաստումը կպահանջի զգալի ժամանակ, բարդ նյութատեխնիկական ապահովում և դաշնակիցների քաղաքական աջակցություն, որոնցից շատերը շահագրգռված չեն ուղղակիորեն մասնակցել նոր պատերազմին:

Ի վերջո, ԱՄՆ-ը կարող է փորձել ընդլայնել աջակցությունն իրանական ընդդիմադիր և զինված խմբավորումներին, այդ թվում՝ երկրի հյուսիս-արևմուտքում: Տեսականորեն դա թույլ կտար Թեհրանի համար լրացուցիչ խնդիրներ ստեղծել ավելի քիչ նախնական ծախսերով, քան լայնամասշտաբ ներխուժումը։

Սակայն նման ռազմավարությունը հատուկ ռիսկեր է պարունակում։ Որպես արտաքին միջամտության կամ երկրի պառակտման գործիք ընկալվող ուժերի աջակցությունը կարող է հակառակ արձագանք առաջացնել նույնիսկ գործող իշխանության հակառակորդների շրջանում: Քրդական ուժերի և սիրիական ընդդիմության հետ ամերիկյան փոխգործակցության պատմական փորձը նույնպես ցույց է տալիս, որ Վաշինգտոնի առաջնահերթությունների փոփոխությունից հետո տեղական գործընկերները կարող են մնալ առանց խոստացված աջակցության:

Մասշտաբային էսկալացիայի ամենավտանգավոր հետևանքն այն է, որ Իրանը կարող է ընդլայնել պատասխան գործողությունները Պարսից ծոցի պետությունների էներգետիկ և քաղաքացիական ենթակառուցվածքների դեմ: Հարվածները նավթագազային օբյեկտներին, աղազերծման կայաններին և նավահանգիստներին կարող են հսկայական վնաս հասցնել տարածաշրջանին ու համաշխարհային տնտեսությանը։ 

Բանակցությունները ՝ որպես հակամարտության շարունակություն

Իմ կարծիքով, ամենահավանական կարճաժամկետ սցենարը մնում է ցածր ինտենսիվության ձգձգված դիմակայությունը, որն ուղեկցվում է պարբերական սրացումներով և բանակցությունները վերսկսելու փորձերով։

Երկու կողմերի համար էլ դիվանագիտությունը կարող է լինել ոչ թե ռազմական գործողությունների այլընտրանք, այլ բանակցային դիրքերը բարելավելու միջոց։ Այս առումով հատկանշական է 1972 թվականի ամերիկա-վիետնամական բանակցությունների փորձը։  Հանոյի և Հայֆոնի ինտենսիվ ամերիկյան ռմբակոծությունները տևեցին տասնմեկ օր, որից հետո բանակցությունները վերսկսվեցին, իսկ 1973 թվականի հունվարին ստորագրվեց Փարիզի խաղաղության համաձայնագիրը։ Այնուամենայնիվ, ռմբակոծությունների ազդեցության աստիճանը համաձայնագրի Հյուսիսային Վիետնամի պատրաստակամության վրա մնում է քննարկման առարկա:

Այս պատմական օրինակից չի հետևում, որ նման մարտավարությունն անպայման կաշխատի Իրանի դեմ։ Այն այլ բան է ցույց տալիս. ռազմական ճնշումը կարող է ուղեկցել դիվանագիտական գործընթացին, բայց թույլ չի տալիս ավտոմատ կերպով որոշել, թե որ զիջումներն է հակառակորդն ընդունելի համարում։

Իրանի ղեկավարությունը կարող է միաժամանակ բանակցությունների պատրաստակամություն դրսևորել և հրաժարվել պայմաններից, որոնք ընկալում է՝ որպես կապիտուլյացիա։ Վաշինգտոնն, իր հերթին, կարող է օգտագործել հարվածների վերսկսման սպառնալիքը Թեհրանի վրա ճնշումն ուժեղացնելու համար։

Հնարավոր փոխզիջումը կարող է նախատեսել Հորմուզի նեղուցով առևտրային նավարկության վերականգնում, ծովային փոխադրումների համար սպառնալիքների նվազեցում և տարածաշրջանային էսկալացիայի սահմանափակման միջոցառումների համաձայնեցում: Փոխարենը՝ կարող էին քննարկվել տնտեսական խթանները և առևտրի աստիճանական վերականգնման պայմանները։ Սակայն նման համաձայնության հասնելը երկու կողմերից էլ զիջումներ կպահանջեր և պայմանավորվածությունների կատարումը վերահսկելու մեխանիզմներ։

Ընդ որում, պետք է հաշվի առնել, որ Միացյալ Նահանգները և նրա տարածաշրջանային գործընկերները պարտադիր չէ, որ հավասարապես հասկանան պատերազմի վերջնական նպատակները։ Ոմանց համար առաջնայինն Իրանի ռազմական ներուժի սահմանափակումն է, ոմանց համար՝ ծովային հաղորդակցությունների անվտանգությունը, իսկ երրորդների համար՝ հակամարտության տարածումը սեփական տարածք կանխելը։ Այս անհամապատասխանությունները դժվարացնում են միասնական ռազմավարության ձևավորումը։ 

Քաոսի ռիսկը և ռազմական հաղթանակի սահմանները 

Ամենալուրջ վտանգն այն է, որ Իրանի պետական համակարգն ամբողջությամբ ոչնչացնելու փորձը կարող է ավելի բարդ սպառնալիքներ ստեղծել, քան նրանք, որոնք Վաշինգտոնը ձգտում է վերացնել: 

Կենտրոնական իշխանության թուլացումը պարտադիր չէ, որ նշանակի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի կամ այլ ուժային կառույցների անհետացում։ Ընդհակառակը, նրանք կարող են դառնալ ավելի ինքնուրույն և ավելի քիչ հաշվետու քաղաքացիական ղեկավարությանը: Պետական ինստիտուտների փլուզման դեպքում Իրանին սպառնում է երկարատև ներքին զինված պայքար, իսկ հարևան երկրներին՝ զենքի տարածման, բնակչության տեղաշարժի և ինքնավար զինված խմբերի գործունեության հետևանքներ: 

Նման սցենարը չափազանց վտանգավոր կլիներ Պարսից ծոցի պետությունների համար, նույնիսկ, եթե նրանց հարաբերությունները Իրանի ներկայիս ղեկավարության հետ լարված մնան։ Նրանք կարող են գալ այն եզրակացության, որ Թեհրանի հետ սահմանափակ համաձայնագիրը նախընտրելի է տարածաշրջանային քաոսի հեռանկարից։

Իսրայելը նույնպես կանգնած է սահմանափակումների առաջ. այն ունի զգալի ռազմական հնարավորություններ, սակայն Իրանի դեմ շարունակվող լայնածավալ արշավը պահանջում է ռեսուրսներ, կայուն լոգիստիկա և մի քանի ուղղություններով պատասխան գործողություններին դիմակայելու ունակություն: Ռազմական հաջողություններն ինքնաբերաբար չեն վերացնում ռազմավարական սպառնալիքները:

Այսպիսով, Վաշինգտոնի համար առանցքային հարցն այն չէ, թե արդյոք նա կարող է ավելի մեծ վնաս հասցնել Իրանին։ Հարցն այն է, թե ինչպիսի քաղաքական կարգ կառաջանա ուժի կիրառումից հետո, և արդյո՞ք այն ավելի կայուն կլինի ներկա իրավիճակից։ 

Ենթադրում եմ, որ ներկայիս ճգնաժամը չի կարելի լուծել բացառապես ռազմական միջոցներով։ Նավթի հոսքերի վերականգնումը վկայում է համաշխարհային առևտրի հարմարեցման և Հորմուզի նեղուցով ճնշում գործադրելու Իրանի հնարավորությունների աստիճանական կրճատման մասին: Բայց ապահովագրական հավելյալ ծախսերը, ռազմական ուղեկցման անհրաժեշտությունը և երթուղիների վերակառուցումը ցույց են տալիս, որ տարածաշրջանային անվտանգության համակարգը մնում է խոցելի: 

ԱՄՆ-ը կարող է շարունակել շրջափակումը, խստացնել պատժամիջոցները, կետային հարվածներ հասցնել կամ ընդլայնել տարածաշրջանային գործընկերների աջակցությունը։  Սակայն այդ տարբերակներից ոչ մեկը չի երաշխավորում Իրանի կապիտուլյացիան և յուրաքանչյուրը պատասխան էսկալացիայի վտանգ է ստեղծում։

Առավել իրատեսական է թվում սահմանափակ հակամարտության շարունակությունը՝ պարբերական սրացումներով և համաձայնության զուգահեռ փորձերով։ Համաձայնագիրը, որն ապահովում է նավարկության ազատությունը և սահմանափակում պատերազմի հետագա ընդլայնումը, կարող է ավելի իրագործելի նպատակ լինել, քան իրանական ռեժիմի ամբողջական վերացումը:

Հիմնական ռազմավարական եզրակացությունը հետևյալն է. ռազմական գերազանցությունը նույնական չէ քաղաքական հաղթանակին: Եթե Վաշինգտոնի նպատակը նավագնացության, էներգետիկ շուկաների և դաշնակիցների համար սպառնալիքների նվազումն է, ապա իրանական պետական ինստիտուտների ոչնչացումը կարող է լինել ոչ թե լուծում, այլ նոր, ավելի դժվար կառավարելի խնդիրների աղբյուր:

Բեհրուզ Զարիֆիան

interaffairs.ru 

Թարգմանությունը՝ Ժաննա Ավետիսյանի

—

168TV-ի «Մարդիկ» հաղորդաշարի հյուրը Խորեոգրաֆիայի պետական թատրոնի նախկին տնօրեն Գայանե Կարապետյանն է։

– Մի քանի տարի է՝ Խորեոգրաֆիայի պետական թատրոնի աշխատակիցներն աշխատավարձ չեն ստանում, ո՞րն է պատճառը։

– Աշխատավարձի հարցը դատարանը վաղուց վճռել է։ Այլ բան է, որ Կառավարությունը, որը հանդիսանում է թատրոնի հիմնադիրը և լիազոր մարմինը, որը հանդիսանում է այժմ ԿԳՄՍ նախարարությունը, իսկ նախկինում՝ Մշակույթի նախարարությունը, ուղղակի բառացիորեն անտեսում է դատարանի վճիռը՝ անհեթեթ գրություններով, պատասխաններով՝ փորձելով ժամանակ շահել։

2021թվականի հոկտեմբերից դիմել ենք Գլխավոր դատախազություն, և պահանջն այն էր, որ, փաստորեն, պետությունն իր որոշումը չի կատարում։ 5 դատախազ, 3-4 քննիչ է փոխվել այդ ընթացքում, և երբ հասնում են այնտեղ, որ մեր բողոքին պետք է պատասխանեն, թե ինչո՞ւ պետությունը չի կատարում դա, ստացվում է, որ դատախազին, քննիչին տեղափոխեցին, կամ աշխատանքից ազատվեց դատախազը։

Մենք ունենք դերասան կանայք, որոնց երեխաները 4-5 տարեկան են, չեն կարողանում իրենց նախածննդյան և հետծննդյան արձակուրդը ստանալ, և պատճառն այն է, որ երբ դիմում էին Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն՝ ասելով, որ աշխատող չեն, իսկ այնտեղից պատասխանում էին, թե ազատման հրաման բերեք, որը չկա։

Ասում են՝ գնացեք Հարկայինից թուղթ բերեք, գնում են, պարզվում է, որ մարդիկ աշխատող են։

Նշեմ, որ առ 2026թվականը Կառավարությունը «Խորեոգրաֆիայի պետական թատրոն» տողով հատկացրել է բյուջե։ Ի՞նչ հիմքով է բյուջե բերվել, եթե թատրոնը չի գործում։

Պատճառաբանում են, որ սուբսիդիայի պայմանագիր չի կնքվել, հաշվետվության վերջին տարեկանը չի տրվել, մինչդեռ հաշվապահը տվել է՝ առանց տնօրենի ստորագրության, որովհետև ԺՊ-ն չի ստորագրել։ Մոտ 7 տարի է՝ աշխատավարձ չեն ստանում մարդիկ։

– Որքանով հիշում եմ՝ ԿԳՄՍՆ-ից մեզ հետ զրույցում ասել էին, որ հաշվետվությունը չեք ստորագրել, և դա է աշխատավարձ չստանալու պատճառը։

– Տեսեք, օրինակ, 2026թ․ հաշվետվությունը ներկայացնում են 2027թ․ փետրվարին։ Թատրոնների դեպքում ամփոփվում է ամբողջական տարին, եռամսյակը մեկ հաշվետվություն տալիս ենք նախարարությանը, և 9 ամիս տվել եմ, իսկ վերջին ամփոփը, որ պետք է տայինք փետրվարին, արդեն աշխատանքից ազատված էի։ Հաշվապահը պատշաճ ձևով հաշվետվությունը ներկայացրել է նախարարություն, սակայն անտեսել են, հետո էլ պատճառաբանում են, թե տնօրենի ստորագրություն չկա։ Իսկ ո՞վ պետք է ստորագրեր։ Եթե իմ պայմանագրի ժամկետը լրացել էր և ինձ պետք է ազատեիք աշխատանքից, բարի լինեիք, թողնեիք ԺՊ մինչև փետրվար, հետո բերեիք ձեր Լիլիթ Փալանջյանին։

– Հիմա թատրոնը փաստացի կա, բայց չի գործում։ Ինչո՞ւ դերասանները չեն գնում, խաղացանկ ինչո՞ւ չկա։

– Իսկ ո՞վ պետք է ղեկավարի։ Տեսեք՝ ի՞նչ են արել մարդիկ։ Լիլիթ Փալանջյանին պահել են տնօրեն, ով վերցրեց փաստաբան, դիմեց դատարան, ասաց, որ ԺՊ է ու սրա համար մոտ 10 միլիոն դրամ գումար է ստացել։ Դատական վճռով սահմանված գումարը վճարելու համար ի՞նչ են արել․ դիմել են Կառավարություն, առանձնացրել են թատրոնի մասով հատկացված 10 միլիոն բյուջեն, ուղղորդել են ուսումնական մաս։ Ամբողջական հաստիք է ունեցել, դիմել է դատարան, պահանջել գումար, և դատարանը բավարարել է պահանջը։ Պարտքը արդեն գրեթե 200 միլիոն է հասել։

– Դերասանների հետ հանդիպում եղե՞լ է։

– Ընդամենն աշխատակազմի տարբեր ղեկավարներ։ Արդեն 4 նախարար է փոխվել, բազմաթիվ դատախազ, քննիչ, էլ չեմ ասում՝ աշխատակազմի ղեկավարներ ու իրավաբանական վարչության աշխատակիցներ, որոնք անհեթեթ պատասխաններ են տալիս։ Սա էր պատճառը, որ դիմեցինք Դատախազություն, հիմա էլ՝ Հակակոռուպցիոն կոմիտե։

– Ի՞նչ վնաս է կրում մշակույթը։

– Աշխարհում շատ քիչ պետական թատրոններ կան, մնացածը մասնավոր թատրոններ են և հովանավորվում են մասամբ պետության կողմից, մասամբ իրենց միջոցներով։ Երբ ինձ ու ամուսնուս հրավիրեցին աշխատել այստեղ՝ այն ժամանակ ապացուցեցինք, որ զրոյական վիճակից թատրոնը բերեցինք-հասցրեցինք այն մակարդակի, որ մեր ներկայացումները համարվեցին տարվա ձեռքբերում։ Օրինակ՝ «Մաուգլին», «Չիպոլինոն»։ Տարանք մարզեր, որովհետև կարծում էինք, որ մարզերի երեխաները ոչնչով մեղավոր չեն, որ կտրված են Երևանից։ Նազենի Ղարիբյանը՝ այն ժամանակ Մշակույթի նախարարի տեղակալը, մեզ մեղադրում էր, որ Երևանում ներկայացումներ քիչ ենք խաղացել։

– Նաև նշել էր, որ պլան չեք ուենցել, կան ֆինանսական և ոչ ֆինանսական խնդիրներ։

– Ամեն ինչ ունեցել ենք։ Մեզ ընդամենը 60 տոկոս աշխատավարձի գումար էին տալիս։ Ես թատրոնն ընդունել եմ մեկ կնիքով և մեկ շտամպով ու զրոյական կարգավիճակով։ Մենք թատրոնը ոտքի կանգնեցրինք, ու առ այսօր բոլորը հիշում են մեր ներկայացումների մասին։

– Երբ Ձեզ ԱՄՆ-ից հրավիրեցին ՀՀ, ի՞նչ պայմանավորվածություն կար պետության հետ, ի՞նչ պետք է անեիք։

– Սկզբում հրավիրեցին ամուսնուս՝ Ռաֆայել Գրիգորյանին, որ պետք է գնար Գյումրու թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով չնշանակվեց։

– Դերասանները նշել էին, որ կարծես հիմա Խորեոգրաֆիայի թատրոնի ուղղավածությունն ուզում են մի փոքր փոխել դեպի բալետը։ Արդյո՞ք սա է պատճառը, որ չեն շարունակել աշխատել թատրոնում։

– Իրարից չեն հեռացել, պարբերաբար հանդիպում են, բայց դեռ սպասողական վիճակ է։ Եթե հիմնվել է որպես Խորեոգրաֆիայի պետական թատրոն, պետք է ունենար պատշաճ պայմաններ, բայց հիմնվել է պարարվեստի ուսումնարանի բազայի վրա։

– Ի՞նչ է պատճառը, որ նոր դերասանների չեն ընդունում աշխատանքի։

– Թատրոնի կարգավիճակը փոխելու, ընդհուպ լուծարելու համար դիմեցին Կառավարություն։ Մերժվեց ու ինչի՞ համար․ թատրոնն ունի աշխատավարձի պարտք։

Իմ վերջնահաշվարկը մինչ օրս վճարված չէ։

Դատարանը պարտավորեցրել է թատրոնին՝ վճարել վերջնահաշվարկ, իսկ ԿԳՄՍ նախարարությունն ասում է՝ քանի որ դատարանը որոշել է , որ թատրոնը պետք է վճարի, ուրեմն թող վճարի։

Առավել ևս, հետին թվով փաստաթուղթ էին պարտադրում ստորագրել հաշվապահին, որը հրաժարվեց։ Նույն հետին թվով ինձ տալիս էին իմ ազատման հրամանը, այդ իսկ պատճառով իրենց չտվեցի կնիքն ու շտամպը և տարա՝ հանձնեցի ոստիկանությանը։

Թատրոնը լուծարելու, փակելու դեպքում էլ պարտքը պետք է փակեն։ «Գոյ» թատրոնի դեպքում ասում են՝ մենք ենք հիմնադիրը, մենք ենք որոշում՝ պահենք, թե փակենք, բացենք, բայց մեր դեպքում ասում են՝ պարտքը մերը չէ, թատրոնինն է։ Այսինքն, թատրոնը տեր չունի։ Եթե պարտքը թատրոնինն է, ուրեմն այն գումարը, որը դուք եք ստացել թատրոնի անունով, վերադարձրե՛ք թատրոնին, մենք մեր բոլոր պարտքերը կփակենք։

Երբ պետությունը հատկացնում է բյուջե, հարկերը ներառված են, իսկ ԺՊ-ն զրոյական հաշվետվություն է տվել հարկային՝ փաստելով, որ թատրոնը գործում է, բայց գործունեություն չի ծավալում։

Զրոյական հաշվետվություն է ուղարկել՝ իրեն ապահովելու համար, որ համարվի տնօրեն։ Դրանով է ստացել աշխատավարձ։ Տված հաշվետվության հետ մեկտեղ՝ պետությունը տվել է հարկ ու հետ պահանջել։ Հարկային մարմինն էլ տեսնելով, որ հարկ ունի ստանալու թատրոնից, սակայն չի ստացել, մարդը դիմել է դատարան ու ճանաչել է սնանկ, մենք էլ՝ բանից անտեղյակ։ Բյուջետային հիմնարկը ո՞նց կարող է սնանկ ճանաչվել։ Ունեցել ենք, կարծեմ, այդ ժամանակ 59 միլիոնի բյուջե, 2 միլիոնի համար ճանաչել են սնանկ։

Մի զավեշտալի բան ասեմ․ երբ դիմում եմ Հարկային՝ իմանալու, աշխատո՞ղ ենք, թե՞ ոչ, մահացած մարդիկ առ այս պահը համարվում են աշխատող։ ԿԳՄՍՆ-ն նախահաշիվ է ներկայացնում կառավարությանը, ստանում բյուջե ու վերաբաշխում չգիտես ինչ ուղղությամբ։

– Որո՞նք են հետագա քայլերը։

– Դիմել ենք ԱԺ սոցիալական ապահովության հարցերի և բարեկեցության հանձնաժողովին։ Դիմել են 2 երեխա ունեցող մայրերը, որոնց իրավունքներն են ոտնահարված։ Դիմում եմ տիկին Աննա Հակոբյանին, ուրախ եմ, որ հետամուտ եք կանանց իրավունքների խախտմանը և առաջին ստորագրողն էլ ես կլինեմ, խնդրում եմ՝ հաշվի առեք, որ Կառավարությունը, ԿԳՄՍ նախարարությունը, թատրոնի ԺՊ-ն ուղղակի խախտել են այն մայրերի իրավունքները, որոնց երեխաներն արդեն 3-4 տարեկան են։ Մարդ կա, որ միայնակ մայր է։ Լավ, ինչքա՞ն կարող է այս խայտառակությունը ձգվել։

– Դերասաններն այլ թատրոններում ընդգրկվելու հնարավորություն ստացե՞լ են։

– Եթե ստացել են, ուրեմն ժամավճարով, որովհետև բոլորն ամբողջ հաստիքով աշխատող են համարվում, և իրենց ասում են՝ ազատման հրաման բերեք։ Մեկը մտել՝ մատուցող է աշխատում, մյուսը` չգիտեմ ինչ է անում։

– Թատրոնում որքա՞ն աշխատավարձ էին ստանում։

– Այն ժամանակ 75,000 դրամ էր մինիմալ աշխատավարձը։ Բողոքները կան, ամեն ինչ կա, սակայն ոչ մեկը տեղից չի շարժվում։ Մեզ մնացել է 2 ատյան․ բոլոր փաստաթղթերը գնան Հակակոռուպցիոն և ՄԻԵԴ։ Թքած ունեն պետության վարկանիշի, օրենքի վրա։ Վարչապետն ասում է՝ մենք կառուցում ենք իրավական պետություն, բոլորը պարտավոր են օրենքի առաջ հավասար պատասխան տալ՝ անկախ զբաղեցրած պաշտոնից։ Երկու ձեռքով կողմ եմ։ Սա էլ ձեր պետական կառույցն է՝ դատարանի որոշումը չի կատարում։

ԱԺ նախկին պատգամավոր Հովիկ Աղազարյանը վստահ է՝ Նիկոլ Փաշինյանի պայքարը Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ պայմանավորված է նրանով, որ վերջինս ուզում է հաստատել չորրորոդ Հանրապետություն, ինչին եկեղեցին խանգարում է։

«Նիկոլ Փաշինյանը մեղադրում է Վեհափառին, ում այլ անունով է դիմում, ու ասում, որ նա պետք է հրաժարական տա։ Իսկ ընդդիմությունն էլ ասում է՝ ո՛չ, չպետք է հրաժարական տա, որովհետև Աստծո կողմից օծված է և այլն։

Հիմա Նիկոլ Փաշինյանն ի՞նչ է անում՝ ստեղծել է ԱԺ քննիչ հանձնաժողով և ուզում է  դրանով եկեղեցու հարցերը լուծի։

Նրա նպատակը ոչ թե եկեղեցին բարենորոգելն ու բարեկարգելն է, այլ բուն նպատակը եկեղեցին պառակտելն է, որպեսզի մեր արմատները կտրի, Սահմանադրությունից հանում է Անկախության հռչակագիրը, որպեսզի ստեղծի «Չորրորդ Հանրապետություն»։ Այսինքն՝ այս մարդու նպատակը ոչ թե Վեհափառ Հայրապետին հեռացնելն է, այլ եկեղեցին պառակտելը»,- 168.am-ի հետ զրույցում նշեց Հովիկ Աղազարյանը՝ խոսելով վերջերս իշխանության կողմից ստեղծված ԱԺ քննիչ հանձնաժողովի մասին, որը, ըստ Նիկոլ Փաշինյանի՝ պետք է քննի «Եկեղեցու ներսում առկա խնդիրները»։

Շարունակելով՝ մեր զրուցակիցը նկատեց, որ կարող է հարց առաջանալ, որ եթե անձամբ նման հանճարեղ մտքեր է արտահայտում, ապա այդ հարցում ո՞րն է իր առաջարկը, այնուհետև պատասխանելով, ասաց՝ իր առաջարկը շատ պարզ է։

«Ի պատիվ Գարեգին Վեհափառի, իր շրջապատի ու սրբազանների, մեկ տարուց ավելի դիմակայել են այս բարբարոսական ճնշումներին։ Բայց Նիկոլ Փաշինյանը Քննիչ հանձնաժողովը ստեղծել է, որ իբր ամեն ինչ օրենքով անի։ Այսինքն՝ քննիչ հանձնաժողովն օրենք կընդունի, որտեղ հոդված կներառի, որ «Առաքելական եկեղեցու գահը թափուր չի կարող մնալ, և եթե Կաթողիկոսը չի կարողանում կատարել իր պարտականությունները, ապա Կառավարության կողմից պետք է նշանակվի տեղապահ»։ Նման օրենք վստահաբար կընդունեն և ինչ-որ պատրվակով Գարեգին Վեհափառին կալանավորելու են և այդ ժամանակ նշանակելու են պաշտոնակատար։

Ըստ իս, որպեսզի Նիկոլ Փաշինյանի այս ծրագիրը խափանվի՝ կա մեկ ճանապարհ։ Վեհափառը սրբազանների հետ պետք է եկեղեցական ժողով հրավիրի, ընտրի այլ Կաթողիկոսի, դրանով խափանելով Նիկոլ Փաշինյանի ծրագրերը։

Համոզված եմ՝ Նիկոլ Փաշինյանը գնալու է Կաթողիկոսի կալանավորման»,- հավելեց Հովիկ Աղազարյանը։

Նախկին պատգամավորի բնորոշմամբ՝ Նիկոլ Փաշինյանը կկալանավորի Վեհափառին, որպեսզի տեղապահ նշանակելու իրավունք ստանա։

«Ես՝ անհավատս, որպես զինվոր, կանգնած կլինեմ եկեղեցու կողքին, բայց այդ տեմպերով կպարտվենք։ Եթե այսպես շարունակվի, Նիկոլ Փաշինյանն այս «պատերազմում» հաղթելու է։ Դրա համար ասում եմ՝ եթե Վեհափառն այլ Կաթողիկոս նշանակի, Նիկոլ Փաշինյանի նպատակը չի կատարվելու, որովհետև նա ժողովրդին հավատացնում է, թե իր պայքարը եկեղեցու դեմ չէ, այլ Վեհափառի։ Այդ ժամանակ ժողովուրդը Նիկոլ Փաշինյանին կասի՝ «գրողը տանի, Վեհափառը հեռացավ, հիմա քո պայքարն ո՞ւմ դեմ է»։

Փառք ու պատիվ Վեհափառ Հայրապետին, որ այսքան դիմացավ, սրբազանների հետ միասին բարձր պահեցին Եկեղեցու պատիվը։ Այդ թերությունները մի կողմ, դրանք բոլոր տեղերում էլ կան և ժամանակի ընթացքում շտկվում են։ Բայց Նիկոլ Փաշինյանը սևեռուն գաղափար ունի՝ ստեղծել «Չորրորդ Հանրապետություն», նա չի կարող այն ստեղծել՝ առանց եկեղեցին պառակտելու։ Ասում են՝ պայքարը Գարեգին Վեհափառի դեմ է, բայց նպատակը եկեղեցու պառակտումն է»,- ընդգծեց Հովիկ Աղազարյանը։

Հիշեցնենք, որ հակաեկեղեցական քննիչ հանձնաժողովը ստեղծվել էր նախորդ ամիս, դրա մասին ավելի վաղ հայտնել էր Նիկոլ Փաշինյանը՝ ասելով, որ անհրաժեշտության դեպքում օրենսդրական փոփոխություններ կանեն, որպեսզի Վեհափառ հայրապետին հեռացնեն կաթողիկոսական գահից։

Օրերս հաստատվել էր նաև հանձնաժողովի կազմը, այն նախագահելու է ՔՊ-ական Արման Եղոյանը, հանձնաժողովի անդամներն են իշխանական  6 պատգամավորներ՝ Էդուարդ Աղաջանյանը, Տարոն Չախոյանը, Արփինե Դավոյանը, Ալխաս Ղազարյանը, Ծովինար Վարդանյանը և Գոռ Արշակյանը։

«Պրեսսինգ» հաղորդաշարի եթերում թուրքագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ռուբեն Մելքոնյանն անդրադարձավ նաև թուրք-ադրբեջանական հիջաբային հակամարտությանը:

«Հիջաբը՝ կանացի իսլամական գլխաշորը, ունի ոչ միայն իսլամական կրոնից բխող որոշակի արմատներ։ Ըստ այդ կրոնական պատկերացումների՝ կինը, իսկ ավելի կոնկրետ՝ 12 տարեկանից բարձր աղջիկը, պետք է սկսի կրել այդ գլխաշորը՝ դրա տարբեր ձևերով։ Սակայն հիջաբը վաղուց վերածվել է նաև քաղաքական իսլամի խորհրդանիշի։ Այսինքն՝ գլխաշորը պարզապես սովորական հագուստի ատրիբուտ չէ։ Դա քաղաքական իսլամի խորհրդանիշն է, և այդ խորհրդանիշի նկատմամբ ցանկացած քայլ կարող է շատ լուրջ զարգացումների հանգեցնել։ Թուրքիայի պարագայում պետք է հաշվի առնել, որ այսօրվա Թուրքիայում իշխող ուժը՝ Էրդողանի գլխավորությամբ, իշխանության է 2002 թվականից։ Նրա քաղաքական պայքարը, կարելի է ասել, հենց սկզբից ընթացել է այս քաղաքական խորհրդանիշների պաշտպանության լոզունգներով։ Այսինքն՝ այսօրվա Թուրքիայի իշխող ուժը քաղաքական իսլամին հարող և իսլամը կրող ուժ է։ Հիջաբը կամ կանացի գլխաշորը՝ որպես խորհրդանիշ, նրանց համար շատ կարևոր նշանակություն ունի։ Էրդողանը և նրանից առաջ եղած իսլամամետ քաղաքական ուժերը տարբեր տարիներին անընդհատ հանդես են եկել կանացի գլխաշորի պաշտպանության դիրքերից։ Նույն Էրդողանի կինը գլխաշոր է կրում, նախորդ նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի կինը նույնպես գլխաշոր էր կրում։ Այստեղ հարցը շատ ավելի հայեցակարգային պայքարի մասին է՝ աշխարհիկության և իսլամականության»,- ասաց Ռուբեն Մելքոնյանը:

Վերջինս նշեց՝ Թուրքիայի հիմնադիր նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը Թուրքիայում արգելել էր կանացի գլխաշոր կրել՝ ճիշտ այնպես, ինչպես հիմա Իլհամ Ալիևն է արգելում այն կրել Ադրբեջանում։ 

«Թուրքիայի՝ 20-րդ դարի սկզբին՝ հանրապետության ձևավորումից հետո, 1920-ական թվականներին ընդունված օրենքների համաձայն՝ պետական հաստատություններում, այդ թվում՝ կրթական հաստատություններում և դպրոցներում, իրավունք չկար գլխաշոր կրելու։ Ավելին՝ աշակերտներին անգամ թույլ չէին տալիս մտնել դպրոց, եթե գլխաշոր էին կրում։ Այս թեման տեղ է գտել նաև թուրքական գրականության մեջ։ Նույնիսկ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Օրհան Փամուկի վեպերում է դրա մասին խոսվում։ Փաստորեն, Էրդողանը պայքարում էր այս ամենի դեմ և հանդես էր գալիս Աթաթուրքի սկզբունքների դեմ։ Հետևաբար, սա նրանց քաղաքական իմիջի կարևոր տարրերից մեկն է։ Անհնար էր, որ Թուրքիան չարձագանքեր Ադրբեջանում, թեկուզև եղբայրական Ադրբեջանում, այս հարցի շուրջ տեղի ունեցող զարգացումներին, որովհետև, ինչպես արդեն նշեցի, իրենք իրենց դիրքավորում են՝ որպես գլխաշորի և այդ քաղաքական խորհրդանիշի պաշտպաններ»,- ասաց թուրքագետը:

Ռուբեն Մելքոնյանի խոսքով՝ երկրորդ հանգամանքը վերաբերում է Իրանին, որտեղ նույն խնդիրը կա, բայց մի փոքր այլ տեսանկյունից։ Իրանում նախորդ՝ շահական ռեժիմը, որը տապալվեց 1979 թվականին, արգելում էր կրոնական գլխաշոր կրելը։ Իսկ արդեն 1979թ. հետո՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության ձևավորումից հետո, ճիշտ հակառակը տեղի ունեցավ. կանացի գլխաշորը դարձավ պարտադիր։ Հիմա էլ Իրանում, ինչպես կհիշեք վերջին ցույցերի ժամանակ, այդ հարցն էր քննարկվում՝ կանանց ազատության և այլնի համատեքստում։ Խոսքը գլխաշորը հանելու թույլտվության կամ հանրային վայրերում դրա կրելու կանոնները որոշակիորեն մեղմացնելու մասին էր, որպեսզի կանայք կարողանան գլխաշորի այլ տարրեր կամ այլ ոճեր կրել, այլ ոչ թե պարտադիր կերպով ամբողջությամբ ծածկող գլխաշոր։ Փաստորեն, տեսնում ենք, որ թե՛ Թուրքիայում, թե՛ Իրանում այդ գլխաշորը քաղաքական օրակարգի առաջնային հարցերից մեկն է։ Հիմա նույն հարցը ծագում է Ադրբեջանում, որտեղ պատկերը մի փոքր խառն է։

«Ադրբեջանն աշխարհիկ պետություն է։ Միևնույն ժամանակ, հատկապես Ղարաբաղյան հարցի համատեքստում, Ադրբեջանն իրեն դիրքավորում էր՝ հղում անելով իսլամական համերաշխության սկզբունքներին։ Փորձում էր համոզել, որ իսլամադավան երկրները պետք է արտահայտվեն ընդդեմ Արցախի հայկական լինելու, և այլն։ Այսինքն՝ փորձում էր խնդիրը ներկայացնել որպես կրոնական հակամարտություն՝ հայերի և ադրբեջանցիների միջև քրիստոնեության ու իսլամի պայքար։ Ադրբեջանական կողմը նաև պնդումներ էր ներկայացնում, թե Արցախում մզկիթներ են քանդվել, պղծվել և այլն։ Հիմա, փաստորեն, Իլհամ Ալիևը բախվում է մի երևույթի, երբ իր հասարակության մեջ կրոնական տրամադրությունները որոշակիորեն աճել են։ Այդ աճը հասել է այն մակարդակին, որ հասարակության տարբեր շերտեր կանացի գլխաշորի նկատմամբ ունեն շատ սկզբունքային վերաբերմունք։ Այդ շերտերի մեջ են աշակերտները, ուսանողները, ուսուցիչները և այլք։

Ադրբեջանը շիա բնակչությամբ երկիր է, այսինքն՝ բնակչության մեծամասնությունը շիա դավանանքի հետևորդ է։ Շիայականությունը նաև Իրանում իսլամի ամենատարածված ուղղությունն է։ Այդ պատճառով Ադրբեջանում մեղադրանքներ են հնչում, թե այս հարցում Իրանը որոշակի քաղաքական և հոգևոր ազդեցություն ունի։ Այսինքն՝ երբ Ալիևն ասում է, որ արտաքին ազդեցություն կա, դա առաջին հերթին Իրանին է ուղղված, ոչ թե միայն Թուրքիային։ Իրանի և Ադրբեջանի բնակչության մեծամասնության դավանանքային ուղղությունը նույնն է՝ շիայականությունը։ Թուրքիայի պարագայում, ընդհակառակը, Թուրքիան հիմնականում սուննի մահմեդական երկիր է, բայց գլխաշորի նկատմամբ այնտեղ նույնպես հատուկ վերաբերմունք կա։ Ուստի Թուրքիան ևս անդրադառնում է այս խնդրին։ Սա հարցի կրոնական և պատմական ասպեկտն է»,- ասաց Ռուբեն Մելքոնյանը:

Ըստ նրա՝ Իրանը շիայական պետություն է, Թուրքիան՝ սուննիական, և Ադրբեջանը հայտնվել է նրանց արանքում:

«Ալիևն աշխարհիկ գործիչ է, իսկ շիայական ավանդական աշխարհայացք ունեցող քաղաքացիների համար այն, որ Ալիևը դասական մահմեդական գործչի կերպար չունի, արդեն խնդիր է: Ինչքան Ադրբեջանում աճեն իսլամական պահպանողական հայացքներով շերտերը, այնքան Ալիևի իշխանության դիրքերը կթուլանան: Ալիևի քայլերն ուղղված են նաև իշխանության պահպանությանն ու հնարավոր փոխանցմանը:

Ադրբեջանում կա հետևյալ խոսույթը՝ Արցախում այդքան մուսուլման շեհիդներ նահատակվեցին, որ այսօր Ադրբեջանում հնարավոր չլինի՞ հիջաբ կրել: Բայց սրա հիմքերն էլ է Ալիևը դրել, որովհետև կրկնեմ՝ Արցախյան 44-օրյա պատերազմի ժամանակ Ալիևը հենց այդպես էր դիրքավորվում, որ սա հավատի համար պատերազմ է»,- ասաց թուրքագետը:

Ռուբեն Մելքոնյանը նաև նշեց՝ հիմա ևս մեկ անգամ պետք է հետհայացք նետենք «ֆուտբոլային դիվանագիտությանն» անկողմնակալ, առանց որևէ էմոցիայի, և կտեսնենք՝ ինչ նուրբ խաղ էր այն ժամանակ գծել նախագահ Սերժ Սարգսյանը, որ այդ քայլով լարվածություն առաջացրեց Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև:

Մանրամասները՝ տեսանյութում:

—

ՀՀ վարչապետի աշխատակազմում աշխատակիցների աշխատավարձերի ու հավելավճարների լրացուցիչ ֆինանսավորման, ինչպես նաև՝ արտասահմանյան գործուղումների և շենքային պայմանների բարելավման ծախսերի ապահովման համար ֆինանսական տեղաշարժեր կկատարվեն․ համապատասխան նախագիծը կառավարության վերջին նիստում ներկայացրել էր Փաշինյանի աշխատակազմի ղեկավար Լիլիթ Մակունցը։

Այսպես, առաջարկվում է հասարակական կազմակերպությունների աջակցության չօգտագործված ծրագրից դեպի աշխատակազմի աշխատավարձային ֆոնդ ուղղել 41 միլիոն 813 հազար դրամ։

Միաժամանակ, մինչև տարեվերջ կանխատեսվող ծախսերն իրականացնելու նպատակով, առաջարկվում է լրացուցիչ հատկացում հայցել կառավարության պահուստային ֆոնդից՝ 62 միլիոն 184.7 հազար դրամի չափով, որից՝

40,544.0 հազար դրամը՝ «1136 ՀՀ վարչապետի լիազորությունների իրականացման ապահովում» ծրագրի «11001 Ծառայությունների, ծրագրերի համակարգում» միջոցառման «4222 Արտասահմանյան գործուղումների գծով ծախսեր» հոդվածին,

21,640.7 հազար դրամը՝ նույն ծրագրի «12006 Պետական սեփականություն հանդիսացող կառույցների ու տարածքների պայմանների բարելավման ապահովում» միջոցառմանը:

Ֆինանսների նախարարության դիրքորոշումը. Նախարարությունն արձագանքել է, որ պահուստային ֆոնդում ազատ հասանելի միջոցներ առկա չեն, իսկ շենքային պայմանների բարելավման ծախսերը նախկինում առաջնահերթ չեն համարվել։ Սակայն, հարցի հրատապությունից ելնելով, նախագիծը քննարկումների արդյունքում ընդունվել է՝ ֆինանսավորման աղբյուր ապահովելով համապատասխան նվազեցումների (տնտեսումների) հաշվին։

Հիշեցնենք՝ դեռ սեպտեմբերին 168․am-ը գրել էր, որ ևս 94 միլիոն 622 100 դրամ է ուղղվել Փաշինյանի արտասահմանյան գործուղումներին․ «անհրաժեշտություն է առաջացել կատարել վերաբաշխում՝ վարչապետի աշխատակազմի կողմից 2026թ. կարիքների համար կազմակերպված գնման գործընթացների արդյունքում տնտեսված միջոցներից նվազեցնել 94 622 100 ՀՀ դրամ և նվազեցված ֆինանսական միջոցներն ուղղել 4222 (արտասահմանյան գործուղումների գծով ծախսեր) հոդվածին»,- ասվում էր նախորդ նախագծի հիմնավորման մեջ։

«Եթե դու TRIPP-ը 49 տարով տվել ես ԱՄՆ-ին՝ եկամուտների 74% շահույթով, քաղաքական միամտություն է կարծել, որ այն բացառապես տնտեսական նախագիծ է: Հայաստանի համար հասույթը չի գերազանցելու 70-80 միլիոն դոլարը, որը կարելի էր որպես միջազգային վարկ ներգրավել, ոչ թե երկրիդ ռազմավարական կարևոր նշանակության տարածքը հանել աճուրդի: Ստացվում է, որ Սյունիքն Արցախից հետո գլխավոր աշխարհաքաղաքական բանալին է, և եթե դու աշխարհաքաղաքական ինքնուրույնությունը կորցնում ես, քեզ հաշվի չեն առնում որոշումներ կայացնելիս, որովհետև դու ընդամենը տրանզիտ տարածք ես»,- «Պրեսսինգ» հաղորդաշարի եթերում ասաց «Ջենեսիս Արմենիա» ուղեղային կենտրոն-հիմնադրամի տնօրեն, քաղաքական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Աբրահամ Գասպարյանը։

Նրա խոսքով՝ խնդիրը միայն Սյունիքը չէ։ Սյունիքը նպատակ է։

«Եվ եթե մենք աշխարհաքաղաքական ինքնուրույնությունը և այդ խաղաքարտով խաղալու հնարավորությունը մեր ձեռքից բաց ենք թողել կամ, այսքան կոպիտ ասեմ, էժան ենք վաճառել՝ հանելով աճուրդի, նշանակում է, որ մենք որևէ դերակատար չենք։ Վերջին 10 օրվա ընթացքում ամերիկյան բարձրաստիճան պաշտոնյաներն ադրբեջանցի և թուրք պաշտոնյաների հետ ՄԱԿ-ի շրջանակում հանդիպումներ են ունեցել, քննարկել, այսպես կոչված, Զանգեզուրի միջանցքի հարցը, իսկ Հայաստանը չկա այդտեղ։ Այսինքն՝ քեզ հաշվի չեն առնում։

Ամերիկացիները հիմա «միջանցք» բառի փոխարեն՝ գործածում են «քոնեքթիվիթի» (connectivity) բառը, որպեսզի այստեղ հավելյալ կրքեր չբորբոքեն և, մեծ հաշվով, ներքին դիմադրության չհանդիպեն։ Ասում են՝ դե, կապում են ուղիները, դուք էլ եք օգտվելու, իրենք էլ են օգտվելու։ Բայց երբ խնդիրը վերաբերում է Իրանի սահմանին, այստեղ հաշվարկները մի փոքր փոխվել են»,- ասաց Աբրահամ Գասպարյանը:

Վերջինս առաջարկեց վերլուծել, թե վերջին 2 տարվա ընթացքում ի՞նչ է տեղի ունեցել 3 գլխավոր մակարդակներում՝ նարատիվային, պրոցեդուրալ և ինստիտուցիոնալ։

«Իրանը կտրուկ դեմ էր TRIPP-ին, ընդհուպ սպառնում էր ռազմական գործողություններով, եթե իր հյուսիսային սահմանում հատվեին իր կարմիր գծերը։ Հետո, եթե նկատեցիք, ինչ-որ փուլում այդ հռետորաբանությունը փոխվեց, տոնայնությունը նվազեց։ Ինտենսիվացան Հայաստանի և Իրանի պաշտոնյաների հանդիպումներն ու շփումները, համենայնդեպս՝ վերջին 6 ամսվա ընթացքում։ Ինչո՞վ է դա պայմանավորված։ Իրանի և Իսրայելի վերջին պատերազմից հետո, բնականաբար, յուրաքանչյուր պատերազմից հետո յուրաքանչյուր պետություն վերանայում է իր քաղաքականությունը, սխալներն ու ռազմավարությունը։ Հիմա իրենց երկրի դոկտրինն են վերանայում, ճիշտ այնպես, ինչպես Միացյալ Նահանգներում են վերանայել անվտանգային դոկտրինը։

Ի՞նչ են անում իրանցիներն այժմ, և ինչո՞ւ են հաճախակիացել Իրանի հետ շփումները՝ պաշտոնյաների մակարդակով հանդիպումները։ Գլխավոր հարցադրումը ճանապարհը չէ, այլ այն, թե ով է վերահսկելու այդ ճանապարհը, երբ դու ունես ընդամենը 26% ինքնիշխանություն: TRIPP-ի փաստաթղթի 13 էջի մեջ չեք գտնի որևէ կետ, որ Հայաստանին վտանգ սպառնալու դեպքում պատրաստ են ապահովել Հայաստանի անվտանգությունը: Հետևաբար՝ պարսիկները բանակցում են ճանապարհի վերահսկողության համար, որովհետև եթե ԱՄՆ-ը պետք է այն վերահսկի, ապա դա Իրանի համար խնդիր է»,- նշեց Աբրահամ Գասպարյանը:

Մանրամասները՝ տեսանյութում:

—

168TV-ի «Ռանդևու» հաղորդման հյուրը երգչուհի Անի Թովմասյանն է՝ Շպրոտը։ Հարցազրույցում նա անկեղծորեն պատմում է մանկության տարիների դժվարությունների, ԱՄՆ-ում ապրած ծանր տարիների, անցյալի սխալների, քրիստոնեական հավատքի, ամուսնության և Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ իր դիրքորոշման մասին։

«Պապայի մահից հետո իմ կյանքը փոխվեց 180 աստիճանով»,- ասում է երգչուհին՝ խոսելով իր կյանքի ամենացավոտ շրջանի մասին։

Անիի խոսքով՝ հոր կորուստը մեծ ազդեցություն է ունեցել իր բնավորության և հետագա կյանքի վրա։ Նա իր ներքին պայքարը հաճախ արտահայտել է ընդվզման միջոցով՝ մեղադրելով շրջապատին ու հասարակությանը, որ իրեն չեն հասկանում։

ԱՄՆ-ում՝ առանց տուն և աշխատանք

Երգչուհու խոսքով՝ Հայաստանից հեռանալու պահին իր կարիերան ծաղկման շրջանում էր, սակայն ցանկանում էր ավելի մեծ հնարավորություններ գտնել, և կարծում էր, որ արտերկրում իրեն ավելի լավ կհասկանան։

Սակայն Միացյալ Նահանգներում նրա կյանքը բոլորովին այլ ընթացք է ստացել։ Շպրոտը պատմում է, որ առաջին երկու տարիներին անտուն է եղել, ժամանակավորապես մնացել է տարբեր մարդկանց տներում, իսկ երբեմն ստիպված է եղել գիշերել դրսում։

Նյու Յորքում նա աշխատանքի է անցել հյուրանոցում՝ մաքրելով օրական մինչև 15 սենյակ։ Երգչուհու խոսքով՝ երբեմն օրերով սնվել է հյուրերին տրամադրվող խնձորներով, քանի որ գումարը չէր բավարարում։

«Ես գնացի Հոլիվուդը գրավեմ, բայց ամերիկացիների զուգարանները լվացի»,- ասում է նա՝ հավելելով, որ այդ տարիները ստիպել են իրեն վերանայել սեփական պատկերացումները, հաղթահարել մեծամտությունը և հասկանալ, որ հաջողության հասնելու համար պետք է պատրաստ լինել ծանր աշխատանքի։

Անցյալի սխալներն ու հավատքի ճանապարհը

Հարցազրույցի ընթացքում Անի Թովմասյանն անդրադարձավ նաև տարիներ շարունակ իր մասին շրջանառվող աղմկահարույց խոսակցություններին և համացանցում հայտնված տեսանյութին, որը, նրա պնդմամբ, իրենը չի եղել։ Երգչուհին ասում է՝ այդ դեպքը ծանր է տարել, իսկ հետագայում փորձել է հասկանալ՝ ինչպես պաշտպանել իրեն նման իրավիճակներից։

Նա խոստովանում է, որ այսօր իր անցյալին այլ կերպ է նայում և իր փորձը ներկայացնում է ոչ թե անցյալի շուրջ նոր աղմուկ բարձրացնելու, այլ երիտասարդներին սեփական սխալները չկրկնելու հորդորով։

Շպրոտի խոսքով՝ վերջին տարիներին իր կյանքում առանցքային տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական հավատքը։ Ասում է, որ ապաշխարությունից հետո փոխվել են իր արժեքները, աշխարհայացքն ու վերաբերմունքը կյանքի հանդեպ։

«Ես նոր մարդ եմ». ամուսնությունն ու մայրանալու երազանքը

Անի Թովմասյանն ամուսնացել է 2023 թվականին, սակայն ամուսնության մասին հրապարակավ հայտնել է ավելի ուշ։ Նրա խոսքով՝ ամուսինը հանրային մարդ չէ, չի սիրում տեսախցիկների առաջ հայտնվել, և ինքն էլ հարգում է նրա ցանկությունը։

Երգչուհին առանձնահատուկ ջերմությամբ է խոսում ամուսնու մասին՝ նշելով, որ նրա համար շատ կարևոր է եղել իր անցյալն ընդունելու և ներելու պատրաստակամությունը։

Անին խոստովանում է նաև, որ մայրանալն այսօր իր մեծ երազանքներից է։ Եթե նախկինում երեխա ունենալու հարցին այլ կերպ էր վերաբերվում, այժմ դա համարում է Աստծուց տրվող մեծ պարգև։

Եկեղեցու շուրջ ստեղծված իրավիճակն ու քաղաքականությունը

Հարցազրույցում Շպրոտն անդրադարձավ Հայ Առաքելական եկեղեցու շուրջ տեղի ունեցող իրադարձություններին։ Նրա համոզմամբ՝ ստեղծված իրավիճակում քաղաքական շարժառիթները նշանակալի դեր ունեն։ Երգչուհին կոչ է անում հարցերը լուծել խոնարհությամբ և եղբայրաբար:

Միաժամանակ նա նշում է, որ չի ցանկանում եկեղեցական հարցերի շուրջ բաժանարար գծեր դնել մարդկանց միջև և կարևորում է հավատքի, ներողամտության ու փոխըմբռնման դերը։

Շպրոտն անդրադարձավ նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հեռանկարներին։ Նրա խոսքով՝ խաղաղության ձգտումը կարևոր է, սակայն անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև հակառակ կողմի իրական քայլերը և պահպանել զգոնությունը։

Հարցազրույցի վերջում երգչուհին բացատրում է, թե ինչու է որոշել ավելի քիչ խոսել քաղաքականությունից։ Նրա խոսքով՝ վերջին ամիսներին քաղաքական տարաձայնությունների պատճառով հասարակության մի հատվածի վերաբերմունքն իր հանդեպ թշնամական է դարձել։

«Ես չեմ ուզում իմ քաղաքականության պատճառով թշնամանամ ժողովրդիս հետ»,- ասում է նա՝ ընդգծելով, որ իր համար հայ ժողովուրդը թանկ է՝ անկախ քաղաքական հայացքներից։

Անի Թովմասյանը նաև նշում է, որ ցանկանում է վերադառնալ Հայաստան և այստեղ ապրել ու օգտակար լինել հայրենիքին՝ հույս հայտնելով, որ այդ ցանկությունը կիրականանա։

Մանրամասները՝ տեսանյութում

—