«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է ՀՀ տնտեսության սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2026թ. հունվար-սեպտեմբեր ամիսներին։

Այսպես.

• 2026թ. հունվար-սեպտեմբերի արդյունքներով տնտեսական ակտիվության աճն աստիճանաբար կորցնում է նախորդ ամիսների տեմպը։ Սեպտեմբեր ամսվա ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ տնտեսական աճի դանդաղումն ուղեկցվում է ճյուղերի միջև տարբերությունների խորացմամբ։
  
  Հունվար-սեպտեմբերի ՏԱՑ-ի 6.9% աճի հիմնական «հենարանը» ծառայություններն են, իսկ շինարարությունը շարունակում է ընդլայնվել բարձր տեմպով։ Միաժամանակ, արդյունաբերությունում երկրորդ ամիսն անընդմեջ արձանագրվել է անկում, գյուղատնտեսության իննամսյա արտադրանքը նվազել է 4.8%-ով, իսկ առևտրի աճը մնացել է թույլ։ Այս պատկերը մտահոգիչ է աճի երկարաժամկետ կայունության տեսանկյունից, քանի որ ծառայությունների և շինարարության ակտիվացումը չի ուղեկցվում արտադրական ոլորտների համարժեք ընդլայնմամբ։
• Արտահանման օգոստոսյան թույլ վերականգնմանը հաջորդած սեպտեմբերի անկումը ցույց է տալիս, որ դրական տեղաշարժը կայուն բնույթ չի ստացել։ Սեպտեմբերին արտահանումը նվազել է 18.6%-ով, ինչի հետևանքով հունվար-սեպտեմբերի անկումը հասել է 8.0%-ի՝ ներմուծման 9.5% աճի պայմաններում։ Ապրանքային կառուցվածքում թանկարժեք քարերի և մետաղների արտահանման կրճատումը միայն մասամբ է փոխհատուցվում հանքահումքային արտադրանքի աճով։ Ուշադրության է արժանի նաև բուսական ծագման արտադրանքի արտահանման 35.2% նվազումը հունվար-օգոստոսին։ ՌԴ սահմանափակումների ազդեցության պայմաններում այս զարգացումները մեծացնում են արտահանման շուկաների և ապրանքային կառուցվածքի բազմազանեցման կարևորությունը։
• Բյուջեի հավելուրդի սեպտեմբերյան ավելացումը զուգակցվել է ծախսերի ներդրումային բաղադրիչի հետագա կրճատմամբ։ Հունվար-սեպտեմբերին ընթացիկ ծախսերն աճել են 17.5%-ով, մինչդեռ կապիտալ ծախսերը նախորդ տարվա մակարդակից նվազել են 23.8%-ով։ Ուստի հավելուրդի ավելացումն ինքնին բավարար հիմք չէ բյուջետային զարգացումները դրական գնահատելու համար։ Եթե ծախսերի այս հարաբերակցությունը պահպանվի, պետական ներդրումների կրճատումը կսահմանափակի տնտեսության արտադրական հնարավորությունների ընդլայնումը և հետագա աճի հիմքերի ամրապնդումը։
• Բյուջեի կատարման ցուցանիշներում առանձնանում է կապիտալ ծախսերի զգալի թերակատարումը։ Հունվար-սեպտեմբերին պլանավորված կապիտալ ծախսերից չի իրականացվել 222.4 մլրդ դրամը կամ պլանի 39.8%-ը։ Ընդհանուր ծախսերի 302.9 մլրդ դրամի թերակատարումը և եկամուտների 166.0 մլրդ դրամի գերակատարումը ձևավորել են պլանային ու փաստացի հաշվեկշիռների 468.9 մլրդ դրամի տարբերություն։ Այս պայմաններում բյուջեի հավելուրդի գնահատման համար կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ նախատեսված պետական ներդրումների զգալի մասը հաշվետու շրջանում չի իրականացվել։
• Ֆինանսական միջոցների ավելացման պայմաններում աճի որակի համար կարևոր է նաև դրանց ուղղվածությունը։ Սեպտեմբերին վարկերի աճի արագացմանը զուգահեռ ռեզիդենտներին տրամադրված միջոցների աճի ամենամեծ նպաստումը բաժին է ընկել ծառայություններին, մինչդեռ արդյունաբերության նպաստումը մնացել է փոքր։ Իսկ ֆինանսավորման ընդլայնման երկարաժամկետ արդյունքը կախված կլինի նաև նրանից, թե որքանով այն կվերածվի նոր արտադրական կարողությունների։ Դրամական փոխանցումները շարունակում են աջակցել ներքին պահանջարկին, սակայն դրանք ունեն տատանողական բնույթ, ինչի մասին խոսում է նաև օգոստոսի զուտ ներհոսքի անկումը։

Վերլուծությունն ամբողջությամբ հասանելի է հետևյալ հղումով.

Հայաստանը դիմել է 3-րդ երկրներին` Բաքվում պահվող հայ գարիներին այցելելու կամ նրանց հարցերով զբաղվելու համար, սակայն դեռ ոչինչ չի ստացվում։Այդ մասին ԱԺ հարցուպատասխանի ժամանակ ասաց ՀՀ արտաքին գործերի և միջազգային առևտրի նախարար Արարատ Միրզոյանը` պատասխանելով «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Լիլիթ Գալստյանի հարցին։

Պատգամավորին հետաքրքրում էր այն, որ մեկ տարի է` միջազգային որևէ կազմակերպություն չի այցելել հայ գարիներին, ու որևէ առաջընթաց չկա նրանց ազատ արձակելու ուղղությամբ։ Բացի այդ, 3–րդ երկրներին ուղղված ՀՀ իշխանությունների դիմումները չեն աշխատել, ու նրանք հրաժարվել են որևէ առաքելություն իրականացնել։

Միրզոյանի վստահեցմամբ` գերիների հարցը ՀՀ իշխանությունների մշտական օրակարգի մասն է, շատ զգայուն հարց է, որի դեպքում կոնկրետ արդյունքն է կարևոր, որը հիմա չկա, դրա համար իմաստ չկա այդ մասին խոսել։

«Սա է դառը իրականությունը. դիմել ենք ու չի ստացվում։ Չեմ ուզում այդ երկրների անունները տալ, քանի որ աշխատելու ենք նրանց հետ։ Անընդհատ թմբկահարում եք` իբր ձև կա, ու մենք չենք անում»,– հայտարարեց նախարարը։

Նա վստահեցրեց, որ ոչ թե 3–րդ երկրներն են ՀՀ իշխանություններին ասել` «մեզնից հեռու խաղացեք», այլ 3-րդ երկրներին է ասվել այլ ուժերի կողմից, որ հեռու մնան այդ հարցից։

«Մենք ունենք այստեղ ճանապարհ, որն ուղիղ անցնում է Ադրբեջանի հետ ուղիղ երկխոսության միջոցով»,- եզրափակեց Միրզոյանը` վստահեցնելով, որ Հայաստանը գերիների հարցով դիվանագիտական մեկուսացման մեջ չի հայտնվել։

Երկաթգծի համար կօգտագործվի նույն տարածքը, որով խորհրդային տարիներին անցել է երկաթգիծը։ Այն կունենա շուրջ 42 կմ երկարություն, կանցնի Արաքսի հովտով, և այդ հատվածում մասնավոր հողեր չկան։ Այս մասին ԱԺ ամբիոնից, խոսելով TRIPP-ի մասին, ասաց փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը։

«Ինչ վերաբերում է ավտոճանապարհին, դրա կոնկրետ երթուղին դեռ վերջնականապես որոշված չէ։ Այն անցնելու է հարավային հատվածով։ Պարզապես Նախիջևանի հատվածում միացման հատվածը շատ նեղ է, դա է պատճառը, որ տեխնիկական փորձաքննությունների կարիք կա»,- ասաց փոխվարչապետը։

44-օրյա պատերազմի հանգամանքներն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովի նախագահ Անդրանիկ Քոչարյանը տարբեր հարցերում թույլ է տվել «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի պահանջների, զեկույցի ներկայացման նախապես հայտարարված տարբեր ժամկետների խախտումներ, որոնց բազմիցս անդրադարձել ենք:

2022թ. փետրվարին ստեղծված հանձնաժողովի զեկույցն ԱԺ նախագահը՝ այդ ժամանակ Ալեն Սիմոնյանը, ստացել է 2025թ. սեպտեմբերի 3-ին: Դրանից հետո Սիմոնյանի և Քոչարյանի միջև իրավական վեճ սկսվեց: Ի վերջո, ԱԺ նախկին նախագահն այն ուղարկեց ԱԺ առաջին բաժին, պնդելով, որ ԱԺ կանոնակարգ օրենքը կոնկրետ ժամկետներ է սահմանել, որոնք անցել են, այսինքն, լիագումար նիստում 44-օրյայի զեկույցը ներկայացնելու իրավական հիմքեր չկան:

Անդրանիկ Քոչարյանն իր հերթին՝ հայտարարեց, որ զեկույցն իրավական տարընթերցումների պատճառով հայտնվեց ԱԺ առաջին բաժնում, և կարող էր Ապրիլյան պատերազմի հանձնաժողովի զեկույցի օրինակով ներկայացվել:

ԱԺ պաշտպանության և անվտանգության մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում Անդրանիկ Քոչարյանին փոխարինած Վիլեն Գաբրիելյանը ևս այն կարծիքին է, որ 44-օրյայի զեկույցն ԱԺ առաջին բաժնում է հայտնվել օրենքի սխալ մեկնաբանման պատճառով, որին ինքը չի ծանոթացել:

Եվ Անդրանիկ Քոչարյանը, և Վիլեն Գաբրիելյանը գտնում են, որ թույլատրելի սահմանում հանրությանը պետք է ներկայացվի 44-օրյային առնչվող փաստերի «ծրարը»:

Այստեղ, սակայն, կա շատ կարևոր հանգամանք. ցանկությունը քիչ է, որոշողը Նիկոլ Փաշինյանն է:

Օրերս Radar Armenia-ին տված հարցազրույցում Անդրանիկ Քոչարյանը հաստատել է մեր այս պնդումը՝ 44-օրյայի զեկույցի թույլատրելի հատվածի հանրայնացումը քաղաքական որոշման հարց է:

«44-օրյայի զեկույցը քնել է ԱԺ առաջին բաժնում, մի օր կարթնանա։ Ես ուզում եմ, որ քննիչ հանձնաժողովի զեկույցում առկա եզրակացությունը հանրայնացվի։ Դա քաղաքական որոշման խնդիր է, և այդ որոշումը չպետք է ուշանա։ Ուշ թե շուտ այդ զեկույցը քնած վիճակից կարթնանա։

Զեկույցի տարբեր հատվածներ տարբեր բովանդակություններ ունեն՝ գաղտնիության տեսանկյունից՝ գաղտնի, հույժ գաղտնի: Այսինքն, այդտեղ կան թեմաներ, որոնք պիտի գաղտնազերծվեն, որ կարողանանք հանրայնացնել:

Բայց եզրակացությունը տալիս է հարցի պատասխանը, թե մենք ինչի ենք պարտվել, ինչ վիճակ էր՝ սկսած մեր պահեստներից, պատրաստվածությունից, սպառազինությունից, կադրային քաղաքականությունից, մեր ներդաշնակումից: Ամեն ինչ կա այնտեղ՝ ռազմաօդային, հակաօդային, դրոն, ինքնաթիռ, դրանց վիճակը, պատերազմի ընթացքում դրանց կիրառման թերությունները, հետախուզություն:

Եվ վերջապես կան բաներ, որոնք ունեն արտաքին քաղաքական բացահայտումներ, այդտեղ խնդիրներ կան, որոնք պիտի մնան դեռ գաղտնի»,- մանրամասնել է նա:

Անդրանիկ Քոչարյանը, ըստ էության, հասկացնում է, որ հանրությունը 44-օրյա պատերազմի պարտության պատճառներին և քաղաքական զեկույցի շեշտադրումներին հնարավորություն չունի ծանոթանալու միայն Նիկոլ Փաշինյանի պատճառով: Ամիսներ առաջ ԱԺ-ում պատասխանելով հարցին՝ ինչո՞ւ զեկույցը չի հրապարակվում, Փաշինյանն ասել էր.

«Հիմա էլ եկել են, թե՝ բա քննիչ հանձնաժողովի զեկույցը… ասենք, ձեզ պարզ չի՞՝ հես ա էդ էլ ինչ-որ ձևով պիտի հրապարակվի»:

Դրանից հետո լրագրողների հետ զրույցում նա հայտարարել է, որ արդեն մի քանի տարի է, ինչ խոսում է 44-օրյա պատերազմի մասին, և այլևս չկա որևէ նրբություն, որը չի քննարկվել: Այսինքն, պատերազմի թեման կամ էջն առնվազն այս պահին Փաշինյանը փակել է:

Իսկ 44-օրյայի քննիչ հանձնաժողովի նախագահ եղած Անդրանիկ Քոչարյանն իր վերևում հիշատակված հանձնաժողովում ճկուն կերպով, ըստ էության, փորձել է ցույց տալ ռազմական և քաղաքական ղեկավարության պատասխանատվության «գոտիները», երբ թվարկում է այն հարցերը, որոնց անդրադարձ կա եզրակացության մեջ:

Արդյո՞ք երկրի ղեկավարը և պատերազմի ժամանակ գերագույն հրամանատարը չպետք է տիրապետի երկրի ռազմական և ոչ ռազմական պահեստների վիճակին, բանակի պատրաստվածության մակարդակին: Իհարկե՝ այո: Մինչդեռ պատերազմից հետո Փաշինյանը խոստովանել էր, որ 44-օրյա պատերազմից մի քանի օր հետո է իմացել, որ բանակում կա սաղավարտի ու զրահաբաճկոնի խնդիր:

2022 թվականին 168.am-ի հետ զրույցում ՀՀ պաշտպանության նախկին նախարար Դավիթ Տոնոյանը փաստաբանի միջոցով անդրադարձել էր Փաշինյանի հայտարարությանը՝ մասնավորապես նշելով. 

«ՀՀ կառավարության կողմից վերահաստատված «Սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի զարգացման» պետական ծրագրում նշվում է ռազմական նշանակության արտադրանքի ձեռքբերումների ընդհանուր պահանջարկն առնվազն 5 տարվա կտրվածքով և բաշխված է՝ ըստ տարիների: Այն իր մեջ ներառում է և՛ այդ իրավիճակում զինված ուժերի կիրառման ապահովումը, և՛ խաղաղ պայմաններում զինված ուժերի ամենօրյա գործունեությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ ռազմական նշանակության արտադրանքի հաշվարկման քանակական և մոտարկված ֆինանսական միջոցների պահանջարկը:

Չեմ կարծում, որ հազարավոր անուն նյութական և ֆինանսական միջոցների պահանջարկի դեպքում ես կամ որևէ այլ պաշտոնյա պետք է ՀՀ վարչապետի ուշադրությունը կենտրոնացներ հենց սաղավարտների և զրահաբաճկոնների վրա, մասնավորապես այն պարագայում, երբ յուրաքանչյուր տարի դրանք հնարավորինս ձեռք են բերվել՝ ըստ ՀՀ գլխավոր շտաբի կողմից ներկայացված օպտիմիզացված հայտերի: 44-օրյա պատերազմի ժամանակ զինված ուժերը համալրված են եղել զրահաբաճկոններով և սաղավարտներով, իսկ զորահավաքի պահանջարկը բավարարված է եղել մասամբ»:

Իսկ Անդրանիկ Քոչարյանի հիշատակած՝ զինված ուժերում կադրային քաղաքականության համար առաջին հերթին Նիկոլ Փաշինյանն է պատասխանատու, ինչը ՔՊ-ական պատգամավորն անուղղակի է մատնանշել:

Մենք ուսումնասիրությունների շարք ենք ներկայացրել պատերազմից հետո, որտեղ անդրադարձել ենք իշխանափոխությունից հետո ՊԲ-ում և ՀՀ ԶՈՒ-երում 44-օրյայից առաջ ոչ պատահական կադրային փոփոխություններին և սխալ նշանակումներին:

Ներկայացրել ենք, թե 2018-ից հետո ի՞նչ կադրային փոփոխություններ են արվել ռազմական հետախուզության և օպերատիվ կառավարման ոլորտներում, ինչպես նաև՝ 2018թ. իշխանափոխությունից հետո ՀՀ-ի և Արցախի ԱԱԾ-ներում կադրային ինչ փոփոխություններ են եղել, ինչ իրադարձություններ են դրանց նախորդել և հաջորդել և այլն:

Ինչ վերաբերում է սպառազինությանը, ապա Անդրանիկ Քոչարյանն իր հարցազրույցներում կասկածի տակ է դրել պատերազմից առաջ ձեռք բերված որոշ զենք-զինամթերքի «որակը» կամ պիտանիությունը: Նա, մասնավորապես, հարցազրույցներից մեկում ասել էր. 

««Օսա-ԱԿ»-ների հետ կապված, երբ խնդիրը հավաքագրեցինք, այդ նյութերն ուղարկել ենք Գլխավոր դատախազություն, որովհետև այնտեղ տեսել ենք լուրջ կոռուպցիոն սխեմաներ։ Դատախազությունը, չգիտեմ՝ քննե՞լ է, թե՞ հանձնարարել է քննություն իրականացնող մարմնին, որ արձանագրումները նաև հետևանքներ ունենան»:

Նշենք, որ Օսա-ԱԿ զենիթահրթիռային համալիրների նոր խմբաքանակով ՀՀ զինված ուժերը համալրվել էր 2019 թվականին:

168.am-ն Անդրանիկ Քոչարյանի հայտարարության առնչությամբ 2025 թվականի հոկտեմբերին գրավոր հարցում էր ուղարկել ՀՀ գլխավոր դատախազություն՝ պարզելու, թե ե՞րբ են ուղարկվել համապատասխան նյութերը դատախազություն, ի՞նչ ընթացք է տրվել դրանց, կա՞ քրեական վարույթ հարուցված, եթե այո՝ երբ է հարուցվել:

Գլխավոր դատախազությունն իր պատասխան գրության մեջ հայտնել էր.

«Ի պատասխան հարցման՝ տեղեկացնում ենք, որ Ձեր կողմից նշված հանգամանքը քրեական վարույթի նախաքննության փուլում քննության առարկա է դարձվել: Նշված քրեական վարույթի նախաքննությունն ընթանում է գաղտնի»: Այլ մանրամասներ Դատախազությունը չի հայտնել:

168.am-ը գրել է, որ 44-օրյայի զեկույցին կցվել է նաև Սու-30-ների հետ կապված Անդրանիկ Քոչարյանի մի քանի էջանոց նամակ-վերլուծությունը, որը նա ներկայացրել էր Փաշինյանին, և ինչի մասին հիշատակվել էր նաև քննիչ հանձնաժողովում Փաշինյանի հարցաքննության ժամանակ:

Քոչարյանը տարբեր առիթներով նաև կասկածի տակ է դրել այն զինամթերքի պիտանիությունը, հատկապես որը հայտնի է՝ որպես «անպիտան հրթիռ», որոնց անպիտան լինելն իշխանությունները չեն ապացուցել, հրաժարվել են կրկնակի փորձաքննությունից:

«Անպիտան հրթիռների» գործով դատավարությունը դեռ չի ավարտվել, որով անցնում են ՀՀ պաշտպանության նախկին նախարար Դավիթ Տոնոյանը, ՀՀ ԶՈԻ ԳՇ նախկին պետ Արտակ Դավթյանը, ԳՇ պետի նախկին տեղակալ Ստեփան Գալստյանը, ՀՀ զինված ուժերի ավիացիայի վարչության նախկին պետ Ավետիք Մուրադյանը, վարչության ավիացիոն տեխնիկական ունեցվածքի ծառայության պետ Արտյոմ Համբարյանը, զենքի մատակարար Դավիթ Գալստյանը՝ Պատրոն Դավիթ, և այլք:

Մեզ հետ զրույցում «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանը ևս նշել է, որ 44-օրյայի զեկույցում անդրադարձ կա սպառազինության ձեռքբերմանը և ձեռքբերման պլանների փոփոխությանը, դրան հաջորդում է հետևանքների գնահատումը:

Ուշագրավ է այն, որ քննիչ հանձնաժողովի զեկույցին Անդրանիկ Քոչարյանի շնորհիվ կցվել է նաև ՀՀ ԶՈւ ԳՇ նախկին պետ Օնիկ Գասպարյանի վերլուծությունը, բացի այն, ինչ նա խոսել է երկու հարցաքննությունների ընթացքում:

Գեղամ Մանուկյանն առանց փակագծեր բացելու մեզ ասել է, որ Օնիկ Գասպարյանը քննիչ հանձնաժողովում բավականին ուշագրավ փաստեր է ներկայացրել:

Իսկ Անդրանիկ Քոչարյանի՝ Radar Armenia-ին տված հարցազրույցում ուշագրավ ևս մի դրվագ կա. նա 44-օրյա պատերազմի պարտության պատճառների համատեքստում առանձնացրել է արտաքին քաղաքական խնդիրները:

Թե որքանո՞վ է զեկույցում խոսվում ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ նախկին պետ Օնիկ Գասպարյանի մատնանշած դիվանագիտական թերի աշխատանքը, կամ՝ այն, որ ի գիտություն չի ընդունվել պատերազմի 4-րդ օրը մարտական գործողությունները 2-3 օրվա ընթացքում դադարեցնելու առաջարկ-զգուշացումը, որ «յուրաքանչյուր հաջորդ օրերի ընթացքում ունենալու ենք բանակցային գործընթացի համար ավելի ոչ բարենպաստ պայմաններ»:

Կամ՝ որքանո՞վ է անդրադարձ կատարվել պատերազմը կանգնեցնելու ռուսական առաջարկը մերժելու Փաշինյանի որոշմանը, արտաքին գերատեսչության աշխատանքին և այլն, ժամանակը ցույց կտա: Մի բան հստակ է՝ պատերազմը վարում է պետությունը, և դրա համար չի կարող միայն բանակը պատասխանատու լինել՝ անկախ նրանից, թե Փաշինյանը գործել է որպես վարչապե՞տ, թե՞ գերագույն հրամանատար: 

Վերադառնալով զեկույցին՝ նշենք, որ այն չի կարող ամբողջական պատկեր տալ պատերազմի մասին, երբ ի պաշտոնե առանցքային պաշտոնյաներ չեն հարցաքննվել, այդ թվում՝ Արցախի և ՀՀ ԱԱԾ տնօրենները, ՊԲ երկու հրամանատարները:

Ի դեպ, Անդրանիկ Քոչարյանը կարո՞ղ է ասել՝ որքանո՞վ է Փաշինյանի հետ համաձայնեցրել հարցաքննվողների ցուցակը, քանի որ մշտապես դժգոհել է մեր «ցուցակից», որտեղ նշվում էին առանցքային պաշտոնյաների անուններ, որոնք պիտի կանչվեին Քննիչ հանձնաժողով:

Հ.Գ. Ի դեպ, Անդրանիկ Քոչարյանը հոդվածում հիշատակված հարցազրույցում, անդրադառնալով այսօր հաստատված համարվող խաղաղությանը, ուշագրավ և տողատակ ունեցող հետևյալ ձևակերպումն է արել:

«Կա տեսակետ, թե խաղաղությունը պետք է խնամել: Ես մեկ այլ տեսակետի կողմնակից եմ՝ խաղաղությունը պետք է պաշտպանել: Թվում է, թե նույն բանն է, բայց՝ ոչ: Խաղաղությունը պաշտպանելու համար մեր անվտանգային միջավայրը պետք է օր օրի զարգանա: Եվ միայն պաշտպանությունից հետո խաղաղությունը խնամքի կարիք ունի»:

Մինչ Բաքվում դժգոհում են ենթադրյալ «Զանգեզուրի միջանցքի»՝ Սյունիքի հատվածում որևէ երթևեկության բացակայությունից, Հայաստանի կառավարությունը խորհրդարան է ներկայացրել «Թրամփի երթուղին՝ հանուն խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) համաձայնագիրը վավերացնելու մասին օրինագիծը, որը կոչված է Ադրբեջանի հիմնական տարածքը Հայաստանի ծայրահեղ հարավով կապելու Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության, այնուհետև՝ Թուրքիայի հետ:

Չնայած TRIPP նախաձեռնության նկատմամբ ընդդիմադիր պատգամավորների չեզոք կամ բացասական վերաբերմունքին՝ գործընթացի դրական արդյունքի վերաբերյալ կասկածները բացառված են, և շինարարական աշխատանքները, այնուամենայնիվ, կսկսվեն նոր՝ 2027 թվականի գալուստով, կամ նույնիսկ ավելի շուտ, խոստանում է ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը:

Նրա խոսքով՝ երթուղու բացումը կհեշտացնի Ադրբեջանի, Վրաստանի և Իրանի հետ սահմանների հատումը: Բացի ավտոմոբիլային ճանապարհից և երկաթուղուց՝ Սյունիքի մարզով կարող են անցկացվել նավթագազային զարկերակներ։ Միևնույն ժամանակ Հայաստանը կպահպանի սահմանների և մաքսային գործառնությունների նկատմամբ լիակատար ինքնիշխանությունն ու իրավազորությունը՝ պարտավորվելով արդյունավետ կառավարել սահմանները, և իրավասու է պահպանել ֆիզիկական ներկայությունը սահմանային հսկողության բոլոր կետերում:

«Մեր և Ադրբեջանի միջև կա նաև ընկալում, որ արգելված բեռներ չեն տեղափոխվի, օրինակ՝ զենք-զինամթերք կամ վտանգավոր քիմիական նյութեր»,- վստահեցրել է Միրզոյանը՝ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում գովազդելով TRIPP պայմանագրի նախագիծը: Նրա խոսքով՝ առկա է բեռների և ապրանքների հստակ ցանկ, որոնք համաձայնեցված են համապատասխան փաստաթղթերում Երևանի և նրա գործընկերների միջև, և Ադրբեջանն այդ առումով, իբր, բացառություն չի լինի, հասկացրել է հայկական դիվանագիտության ղեկավարը: Կան նաև ապրանքների կատեգորիաներ, որոնց տեղափոխումը պահանջում է նախնական համաձայնեցում։

Բացի այդ, Հայաստանի կառավարության օրակարգում է դեպի Կապան և Մեղրի երկաթուղային երթուղու վերականգնումը: Ենթադրվում է, որ դա կօգնի այնտեղի հանքերի աշխատանքին։ Հայաստանի իշխանությունները «շահագրգռված են, որ երկրում մոտ ապագայում աշխատի նաև Մեղրիի երկաթգիծը, ինչպես նաև այդ ճյուղի շարունակությունը մինչև մետալուրգիական Կապան և Զանգեզուրի կոմբինատ»,- հոկտեմբերի 7-ին խորհրդարանում կառավարական ժամի ընթացքում հայտարարել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը:

Խորհրդային տարիներին երկաթուղին Երևանից Երասխով և Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունով անցնում էր մինչև Մեղրի, ապա արդեն Ադրբեջանական ԽՍՀ տարածքից (Մինջիվան կայարանից)՝ «Անդրկովկասի Տրանսսիբից» ճյուղը մեկնում էր հայկական Կապան (գրեթե 40 կմ): Այս գիծը չի աշխատում 1990 թվականից։

1970-ականների վերջին ԽՍՀՄ Միջխորհրդարանական միությունում հավանության արժանացած նախագիծ էր առաջարկվում՝ Կապանից մինչև ադրբեջանական Աղդամ կայարան (մոտ 130 կմ երկարությամբ) գիծը Գորիս, Լաչին և այն ժամանակվա Ստեփանակերտ (ԼՂԻՄ վարչական կենտրոն) տարածքով երկարացնելու համար։

Սակայն նախագիծը չիրականացավ՝ հիմնականում այդ գծի կառավարման շուրջ Բաքվի և Երևանի վեճի պատճառով։ Բաքվում պնդում էին, որ այն պետք է կառավարվի ադրբեջանական երկաթուղիների կողմից, ինչպես դա վերաբերում էր Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության և Ադրբեջանի հիմնական տարածքի միջև ընկած հատվածին՝ Մեղրիի շրջանում՝ Հայաստանի հեռավոր հարավում (մոտ 40 կմ երկարությամբ)։ Երևանում առաջարկում էին ապագա գծի համատեղ կառավարում, ինչին Բաքվում չէին համաձայնում։

Փաշինյանի կարծիքով՝ մինչև Կապան շարժումը վերականգնելը «միանգամայն իրատեսական է այն բանից հետո, երբ վերջնականապես խաղաղություն հաստատվի Ադրբեջանի հետ։ Երկաթուղին կարևոր է նաև Զանգեզուրի և Կապանի լեռնահարստացման կոմբինատների լիարժեք աշխատանքի համար՝ հաշվի առնելով նաև այնտեղ ավտոճանապարհների ներկայիս ծանրաբեռնվածությունը»: Հատկանշական է, որ Փաշինյանը նկատի ունի Կապանի շրջանի հետ Ադրբեջանի տարածքից հաղորդակցության «սովետական» տարբերակի վերսկսումը… 

Նա նաև պարզաբանել է, որ դա «միանգամայն հնարավոր կդառնա տարածաշրջանում հաղորդակցության ուղիների ապաշրջափակման մասին համաձայնագրերի հիման վրա, որոնք ստորագրվել են Հայաստանի, Ադրբեջանի և ԱՄՆ-ի կողմից։ Այդ ժամանակ Ադրբեջանը հնարավորություն կստանա Նախիջևանի հետ հաղորդակցվելու Սյունիքի տարածքով, իսկ Հայաստանը՝ Արարատի և Սյունիքի մարզերի միջև՝ Նախիջևանի տարածքով»:

Հաղորդվում է, որ Հայաստանի կառավարությունն արդեն մրցույթ է հայտարարել Երասխից մինչև Նախիջևանի սահման՝ սահմանային երկաթուղային հանգույցի վերականգնման համար:

Ինչ վերաբերում է նշված մետալուրգիական օբյեկտներին, ապա հարկ է հիշեցնել, որ Կապանի լեռնահարստացման կոմբինատը վաղուց է Կապանի մոտակայքում շահագործում Շահումյանի խոշոր ոսկի-բազմամետաղային հանքավայրը: Հանքավայրին կից գործող այս լեռնահարստացման կոմբինատի հարստացուցիչ ֆաբրիկան ևս վերամշակում է ոսկի պարունակող հանքաքարը՝ Մեղրիի շրջանի հյուսիսում գտնվող Լիճքվազ-Թեյ հանքավայրում տարբեր «հազվագյուտ քարերի» և այլ մետաղական հումքի արդյունահանմամբ: 

Կապանի մոտակայքում բազմամետաղային հանքաքարերի ընդհանուր հետախուզված պաշարները  ներկայումս գնահատվում են մոտ 20 մլն տոննա, պոտենցիալ պաշարները՝ առնվազն 28,5 մլն տոննա: Այստեղ հանքաքարը պարունակում է պղինձ (միջին պարունակությունը՝ մոտավորապես 1,55%), ոսկի (միջին պարունակությունը՝ 0,0945-4,3 գ/տ՝ կախված տեղանքից), արծաթ (մոտ 8,02 գ/տ), ինչպես նաև ցինկ, բիսմութ, մոլիբդեն, տարբեր «հազվագյուտ նյութեր»։ Հաշվի առնելով Անդրկովկասի համար «Թրամփի երթուղու» դերի մասին Փաշինյանի հայտնի կարծիքը՝ չի բացառվում, որ նշված շտեմարաններն առարկայորեն հետաքրքրում են ամերիկյան կորպորացիաներին այնպես, ինչպես դա տեղի է ունենում աշխարհի այլ շրջաններում։ 

ՏԻԳՐԱՆ ԲԱՂՐԱՄՅԱՆ

vpoanalytics.com

Թարգմանությունը՝ Ժաննա Ավետիսյանի

—

Հոկտեմբերի 25-ին Մարտունի քաղաքում տեղի ունեցած ՏԻՄ ընտրությունների արդյունքում իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը պարտվել է՝ չնայած տեղի ունեցող լայնածավալ ճնշումներին։

«Առողջության իրավունք» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպության նախագահ, բժիշկ-փորձագետ Անուշ Պողոսյանը և՛ ընտրությանների ընթացքում, և՛ նախընտրական շրջանում եղել է Մարտունի քաղաքում և իրավիճակի վերաբերյալ որոշ մանրամասներ ներկայացրեց 168TV-ի «Ռեվյու» հաղորդաշարի եթերում։ Նրա բնորոշմամբ՝ մարտունեցիները շիտակ մարդիկ են, օբյեկտիվ մոտեցում ունեն համայնքապետի և համայնքի զարգացման աշխատանքների նկատմամբ։

«Այս տարիների ընթացքում մարտունեցիները շատ թերացումներ էին արձանագրել։ Պետք է փաստենք, որ Հայաստանի հանրապետական կուսակցության (ՀՀԿ) թեկնածուն, որը հաղթեց ՔՊ-ին, բավականին առաքինի, պրոֆեսիոնալ քաղաքական գործիչ է։ Կարծում եմ՝ մարտունեցիները տվեցին օբյեկտիվ գնահատական։

Այլ հարց է, երբ դիտարկում ենք ՏԻՄ ընտրությունները. ընդդիմադիր կուսակցությունները բավականին լուրջ խնդիրներ ունեին՝ սկսած ավագանու նախընտրական ցուցակները կազմելուց, ավարտած այն լայն բռնաճնշումներով, որն իրականացվում էր իշխող թիմի կողմից։ Հասարակ խնդիր ունեին, օրինակ՝ ավագանու ցուցակները լրացնելու, որովհետև մարդիկ, որոնք անգամ կիսում էին ընդդիմադիր ուժերի կարծիքները, վախենում էին կորցնել աշխատանքը և հրաժարվում էին ընդգրկվել ցուցակներում, հատկապես՝ գյուղական համայնքներում։ Մարտունիում իշխող Փաշինյանի ՔՊ-ի ավագանու ցուցակը 80 և ավելի անդամներ ուներ, իսկ ընդդիմադիր կուսակցության ցուցակում ընդամենը 23 հոգի էր»,- մանրամասնեց Անուշ Պողոսյանը։

Նրա խոսքով՝ Մարտունի քաղաքում ՔՊ-ի նախընտրական քարոզարշավի ամփոփման ժամանակ օգտագործվել է բացառապես վարչական ռեսուրս. խմբերով տարել են բժշկական կենտրոնի աշխատակիցների, մանկապարտեզների աշխատակիցների, մարդկանց հստակ հանձնարարականներ են տվել հանդիպմանը մասնակցելու համար։ Եղել են նաև դեպքեր, երբ հիմնարկի տնօրենը կանչել է աշխատակցին և հանձնարարել, որ ՔՊ թեկնածուների նկարները տեղադրի իր ֆեյսբուքյան էջում, ինչը բռնաճնշման կլասիկ ձևերից է։

«Օրեր առաջ Աննա Հակոբյանը խոսում էր վախի մթնոլորտի մասին։ Իսկ արդյո՞ք վախեցնողները տգետներ են, ինչպես նա էր ասում։ Իհարկե, ուրեմն թող սկսեն կրթել այդ վախեցնողներին, ովքեր այս իշխանության օրոք նշանակված տնօրեններ են, մարզպետներ, վարչության պետեր, և այդ ցանկը կարելի է բերել մինչև լիազոր մարմին՝ նախարարություններ»,- հավելեց Անուշ Պողոսյանը։

Մեր զրուցակիցը նաև մասնագիտական դիտարկումներ արեց սեպտեմբերի կեսերին Սյունիքի մարզի Ծավ գյուղում ջրի մեջ հայտնաբերված սնդիկի վերաբերյալ, որը հայտնաբերել էր բնակիչը։ Նա նշեց, որ այս ամենը խոսում է պատկան մարմինների տոտալ անտարբերության մասին, քանի որ այդ գյուղում, ըստ հրապարակումների, 2024 թվականից ջրի որակի ուսումնասիրություն տեղի չի ունեցել։

«Մենք չգիտենք, թե բնակիչները քանի՞ տարի կամ քանի՞ ամիս են սնդիկով աղտոտված ջուրը խմել։ Իրականում զավեշտ է, երբ դրա մասին բարձրաձայնում է բնակիչը, և դրանից հետո միայն լինում առողջապահության նախարարի և տեսչական մարմնի արձագանքը։ Այս դեպքում տարօրինակն այն էր, որ արագ սկսեցին հերքումները. այսինքն՝ առողջապահության նախարարության ենթակայության Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման ՊՈԱԿ-ը պարզաբանում է, որ դա իր գործառույթը չէ, այնուհետև նույնն ասում է տեսչական մարմինը։ Առողջապահության նախարարությունը մոռանում է, որ ինքն ունի սահմանադրական պարտավորություն՝ պահպանել բնակչության առողջությունը»,- շեշտեց Անուշ Պողոսյանը։

Ինչ վերաբերում է ԱԺ «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության առաջարկին՝ դեղերի գրանցման և գների վերաբերյալ, Անուշ Պողոսյանն ասաց, որ ի պատիվ «Ուժեղ Հայաստանի», առողջապահության նախարարությունը սկսեց աշխատել։

«Տարիներ շարունակ ես խոսել եմ մեր երկրում դեղերի գների ու դեֆիցիտի, դեղերի գնագոյացման խնդիրների մասին։ Հայաստանը նույնիսկ գրանցված դեղերի դեպքում չունի ռեֆերենս փրայզ, այսինքն՝ կողմնորոշիչ գնացուցակների առկայություն, որը դեղերի մասին օրենքով պարտադիր պահանջ է։ Դրա կատարողը առողջապահության նախարարությունն է, և նա պետք է ստեղծեր «ռեֆերենս փրայզը»։ Ինչո՞ւ չեն ստեղծում, քանի որ ներկրողներին դա դուր չի գա, և, այսպես ասած, որոշել են, որ դա չպետք է լինի։ Եթե դա արվեր, մենք կունենայինք դեղերի աստիճանական կարգավորում ու իջեցում և չէինք ունենա այնպիսի վիճակ, երբ Վրաստանը դարձել է դեղորայքային տուրիզմի կենտրոն»,- ընդգծեց Անուշ Պողոսյանը։

Նրա փոխանցմամբ՝ երբ «Ուժեղ Հայաստանը» սկսել է այս նախագիծը մշակել, հավանաբար առողջապահության նախարարությունն ունեցել է ներքին տեղեկատվություն դրա մասին, ուստի արագ կառավարության որոշում դրեցին՝ սահմանելով հեշտ ընթացակարգեր ոչ միայն եվրոպական դեղերի, այլև տարբեր այլ երկրների համար, օրինակ՝ Եգիպտոսից, ԱՄԷ-ից և այլն։ Սակայն այս պահին դժվար է ասել՝ կառավարության այդ որոշումը կընդունվի՞, թե՞ ոչ։ Եթե չընդունվի, կնշանակի, որ պարզապես «խաղում» են ընդդիմության հետ։

«Եթե մեր երկիրը չունենա ռեֆերենս փրայզ, ապա ազատականացված 5-օրյա ժամկետում գրանցված դեղերը ներկրողները կարող են շրջանառել այն տոկոսներով, որոնք իրենք են դնում, և դրանից դեղերի գներն առանձնապես չեն կարող փոփոխվել»,- եզրափակեց բժիշկ-փորձագետը։

Մանրամասները՝ 168.am-ի տեսանյութում:

—

«Հայ-ռուսական հարաբերություններում նոր լարվածություն է հասունանում. պատճառն ու առիթը Շիրակի ՔՊ-ական գավառապետն է, որը Գյումրիի օրվա միջոցառումներից հետո իր խոսքում ռուսներին արհամարհական «իվաններ» անվանումն է տվել»,-այս մասին 168.am-ի հետ զրույցում ասաց Հայաստանի հանրապետական կուսակցության (ՀՀԿ) Գործադիր մարմնի անդամ, Ազգային ժողովի (ԱԺ) նախկին փոխխոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը:

Հիշեցնենք, որ Գյումրիի օրվա միջոցառումներից հետո Շիրակի ՔՊ-ական մարզպետ Դավիթ Առուշանյանը քննադատել էր «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությանը՝ իր ֆեյսբուքյան էջում մասնավորապես գրելով՝ «Գյումրին ձեր «Նիժնի Տաբորը չէ, իսկ գյումրեցիները ձեր «Իվանը» չեն»:

Այս արտահայտությունը միջազգային և դիվանագիտական սկանդալի պատճառ է դարձել: Մասնավորապես՝ Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանատունը հայտարարեց, որ գրառման մեջ «իվանների» հիշատակումը ակամա հիշեցնում է նացիստական բառապաշարը և կարող է ազգային թշնամանք հրահրել:

Ռուսաստանի արտգործնախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան ՔՊ-ական Դավիթ Առուշանյանի խոսքերը որակեց որպես «նեոնացիստական կարգախոս» և նշեց, որ նա դրանով նախևառաջ նվաստացրել է հայ ժողովրդին, իսկ ՌԴ Դաշնության խորհրդի սենատոր Վլադիմիր Ջաբարովն առաջարկեց արգելել Շիրակի մարզպետի մուտքը Ռուսաստանի Դաշնություն:

«ՔՊ-ն ու էդ գավառապետը՝ կոնկրետ Շիրակի մարզպետը, ով Գյումրիում է ապրում, որ գիրք կարդար, կիմանար, որ իր ասած այդ «իվանների» շնորհիվ է, որ 1921 թվականի ապրիլի 22-ին Գյումրին՝ այն ժամանակ՝ Ալեքսանդրապոլը, և Ալեքսանդրապոլի ողջ գավառը, որ էսօրվա Շիրակի մարզն է, ամբողջությամբ ազատագրվել ու մաքրվել է թուրքական զորքերից»,-ասաց Էդուարդ Շարմազանովը:

Վերջինս նկատեց՝ եթե չլինեն այդ «իվանները», տվյալ դեպքում՝ Խորհրդային Ռուսաստանը, Ալեքսանդրապոլը չէր լինի հայկական, քանի որ իրենց պահանջով են 1921 թվականի ապրիլի 22-ին թուրքերը դուրս եկել Ալեքսանդրապոլից, որովհետև հայ-թուրքական պատերազմի արդյունքում 1920 թվականի նոյեմբերին թուրքերը գրավել էին Ալեքսանդրապոլը և ողջ Ալեքսանդրապոլի գավառը:

«Ալեքսանդրապոլի պայմանագրով, որը կնքվեց 2020 թվականի դեկտեմբերի 2 լույս 3-ի գիշերը, նրանք մնում էին այնտեղ, և միայն Հայաստանի խորհրդայնացումից և Խորհրդային Ռուսաստանի պահանջից հետո՝ 2021թ. ապրիլի 22-ին թուրքերը լքեցին Ալեքսանդրապոլը։

Էլ չեմ ասում, որ էդ նույն «իվանները»  1992 և 1993 թվականներին առնվազն 3 անգամ թույլ չեն տվել և կանխել են թուրքական առաջխաղացումը, իսկ ըստ Թուրքիայի վարչապետ Թանսու Չիլլերի, մեջբերում եմ, «չափավոր հարվածը Հայաստանի ուղղությամբ»,-ասաց ԱԺ նախկին փոխխոսնակը:

Նա նշեց՝ Շիրակի գավառապետը թող իմանա, որ ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի առկայության արդյունքում է նաև, որ իր մարզի բնակիչները և հայ ժողովուրդը տասնամյակներ շարունակ գոնե սպառնալիք չեն զգացել Թուրքիայից։

«Իսկ ՔՊ-ն ներողություն խնդրելու կամ քննադատելու փոխարեն մի հատ էլ ասում են՝ կատակ է արել, կարող էր Իվանի փոխարեն «Ռաշիդ» ասել: Էդ մի օր չեղավ՝ «Իլհամ» ասեք, ի՞նչ է այն Հաջիևի անունը՝ «Հիքմեթ» ասեք…»,-ասաց Էդուարդ Շարմազանովը։

Նրա խոսքով՝ սա հիմարագույն հայտարարություն է, և անթույլատրելի է նման բան անելը:

«Սա հերթական անգամ ցույց է տալիս էս մարդկանց և՛ տգիտությունը, և՛ պետական պաշտոն զբաղեցնելու անունակությունը, և՛ հակառուսական ու հակահայկական բնույթը»,-եզրափակեց Էդուարդ Շարմազանովը:

«Պրեսսինգ» հաղորդաշարի եթերում Սաթիկ Սեյրանյանի հյուրը Հայ ազգային կոնգրեսի (ՀԱԿ) փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանն է:

Այսօր՝ հոկտեմբերի 28-ին, Ազգային ժողովը 63 կողմ, 32 դեմ, 0 ձեռնպահ ձայներով վավերացրեց TRIPP-ը՝ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև ստորագրված «Թրամփի ուղի» (TRIPP) ռազմավարական ենթակառուցվածքային և տարանցիկ համաձայնագիրը:  «Ուժեղ Հայաստան» և «Հայաստան» ընդդիմադիր խմբակցությունները դեմ քվեարկեցին:

Հարցազրույցի հիմնական թեզերը՝ ստորև.

• TRIPP-ն իրականում միակողմանի առավելություն է Ադրբեջանի համար, որի դիմաց մենք ստանում ենք կասկածելի դիվիդենտներ: Սրա մասին շատ պարզ գրել էր ԱՄՆ նախագահի հատուկ բանագնաց Սթիվ Ուիթքոֆը՝ ասելով, որ Հայաստանին իրենք կարողացել են գայթակղել Հրազդանի գործարանի չիպերի ֆաբրիկայի՝ դատա-կենտրոն Firebird-ի դիմաց: TRIPP` նշանակում է, որ Ադրբեջանը ստանում է միակողմանի անխոչընդոտ տրանզիտ Հայաստանի տարածքով, իսկ փոխարենը մենք ոչինչ չենք ստանում. հայ գերիները Բաքվի բանտերից վերադարձված չեն, խաղաղության պայմանագիր կնքված չէ, Հայաստանն էլ շարունակում է մնալ շրջափակման մեջ: Ազգային ժողովում ՔՊ-ն վավերացրեց այն, այսքանով հանդերձ՝ գոնե սա խաղաղություն բերեր, բայց դա էլ չի բերում: Ավելին, TRIPP-ը վավերացրեցին, բայց էլի խաղաղություն չենք ստանում: Եթե հետևում ենք Ադրբեջանի ԶԼՄ-ներին, տեսնում ենք, որ ակնհայտ նախապատրաստություն է գնում Սյունիքի անեքսիայի համար: Իսկ Ադրբեջանի նախկին արտգործնախարար, Ալիևի քարոզիչներից Թոֆիգ Զուլֆուղարովը երեկ բացահայտ գրել է, որ գրավելու են Սյունիքը, պարզապես սպասում են հարմար ժամանակի, հարմար պահի, իսկ Հիքմեթ Հաջիևն էլ, ով թերևս 2-րդ մարդն է Ադրբեջանում, ասում է՝ հայերը ներողություն պիտի խնդրեն մեզնից, ադրբեջանցիներն էլ պիտի գնան Հայաստան, ապրեն այնտեղ:

• Ամերիկան Իրանի դեմ նոր, մեծ էսկալացիա, պատերազմ է նախապատրաստում Իսրայելի հետ միասին: Իրանում սպառնալիքներ են հնչում Ադրբեջանի հասցեին, որովհետև այնտեղ վստահ են, որ Ադրբեջանը այդ նոր լարվածության հարցում մասնակցություն է ունենալու: Չի բացառվում՝ Ադրբեջանը դառնա ռազմական օպերացիաների պլացդարմ՝ ընդդեմ Իրանի: Եվ այդ մասնակցության համար Ադրբեջանի գլխավոր պրիզը լինելու է Սյունիքի անեքսիան, և այդ ժամանակ մեզ ոչ մի TRIPP չի օգնի: Ակնհայտ է, որ այդ թոհուբուհի մեջ մենք չենք էլ պատկերացնում՝ ինչ կարող է լինել մեզ հետ: 

• Երեկ Իսրայելում ընտրություններ տեղի ունեցան: Պատկերը դեռ վերջնական պարզ չէ, բայց դա ավելի վտանգավոր է, նախաճգնաժամային իրավիճակ է, որովհետև ժամանակավոր պաշտոնակատար է մնում Բենիամին Նեթանյահուն, որը շահագրգռված կարող է լինել պատերազմի շարունակությամբ՝ քրեական հետապնդումների չենթարկվելու, իր դիրքերն ամրապնդելու համար:

• Այս իշխանությունները ոնց որ հատուկ ամեն բան անեն՝ մեր վիճակը բարդացնելու համար. աշխարհաքաղաքական այս իրավիճակում Ռուսաստանի հետ են հարաբերություններ սրում, Իրանի հետ բարելավման չեն գնում… 

• Ընդդիմությունը պետք է իշխանությանը պատին ճզմեր, պետք է ասեին՝ լսե՛ք, ի՞նչ ենք ստորագրում, դուք էդ տարածքը գծել ե՞ք, քանի՞ կմ պետք է լինի, ո՞րն է TRIPP-ի աշխարհագրությունը, ի՞նչ տարածք է դա ներառում: Էդ հարցերը չհնչեցին Ազգային ժողովում: 

• 2020 թվից Հայաստանը շարունակ զիջում է Ադրբեջանին, բայց չենք ստանում խաղաղություն: TRIPP-ը պետք է լիներ մեր վերջին զիջումը, որի դիմաց մենք ստանայինք խաղաղություն: Մենք միջազգայնորեն պարտավորություն ընդունեցինք, որը սահմանափակում է մեր ինքնիշխանությունը մեր տարածքում, լեգիտիմացրինք Ալիևի պահանջները, բայց էլի չունենք խաղաղություն: Դեռ մի բան էլ մնացին Սահմանադրություն փոխելու՝ Ալիևի պահանջի տակ:

• Փաշինյանն ասում է՝ եթե ես չմնամ իշխանության, Ալիևը գալու է ձեզ հոշոտի. ինքն Ալիևի շանտաժը դարձրել է իր իշխանության ամրապնդման գլխավոր գործիքը:

• Անգամ խորհրդարանական ընտրություններում 4-5 մանդատների գողությունից հետո Փաշինյանը չունի սահմանադրական մեծամասնություն: Դրանք ինքը փորձում է ստանալ ընդդիմությունից՝ սպառնալով՝ եթե չտաք, կգնամ արտահերթ ընտրությունների, ավելի լավ է՝ էդ մի քանի պատգամավորին տվեք, դուք էլ մնացեք: Հարց է ծագում՝ եթե ընդդիմությունն իր մանդատները չի տալիս, ինքը կգնա՞ արտահերթ ընտրությունների:

• Մամիկոն Ասլանյանը նստեց 2.7 տարի ու արդարացվեց: Որևէ մեկը պատասխան տալո՞ւ է դրա համար: Մամիկոն Ասլանյանը մաքուր պայքարում ընտրվում է համայնքապետ, դրա համար կալանավորվում է, հետո արդարացվում է: 2.7 տարի նրա կյանքից տանելու համար որևէ մեկը պատասխան տալո՞ւ է: Նույնը տեղի է ունենում Նոյեմբերյանի, Գյումրու, Ալավերդու ընդդիմադիր համայնքապետերի հետ: Փարաքարի ընտրված ընդդիմադիր համայնքապետ Վալոդյա Գրիգորյանին սպանեցին… Այսինքն՝ եթե դու ընդդիմադիր համայնքապետ ես, կա՛մ քեզ սպանում են, կա՛մ կալանավորում են, կա՛մ տարատեսակ ապօրինություններով խլում են իշխանությունը:

• 2021 թվականից իրականացվող ՔՊ-ական «ռեֆորմը» և այս գործելակերպը ՏԻՄ-երը ժողովրդավարությունից զրկելու համար էր: Հաջորդ էտապը լինելու է լրատվամիջոցների գործունեության սահմանափակումը: Նպատակը Հայաստանի ալիևացումն է, երբ ամեն ինչ որոշելու է մեկ մարդ: Նոր ընդդիմություն ստեղծելու մասին Փաշինյանի խոսակցություններն այս ժանրից են: Նա ուզում է ստեղծել կառավարելի ընդդիմություն: Գագիկ Ծառուկյանին, Դաշնակցությանը չներեցին, որովհետև դուրս էին եկել կառավարելի ընդդիմության դերից (2018-ին միացել էին Փաշինյանին,- հեղ.): Սա անընդունելի բան է. մենք մեր քաղաքացիական ազատություններն ենք կորցնում: Իսկ դա վերջն է: Ժողովուրդը պետք է սա գիտակցի:

• Լևոն Բարխուդարյանը՝ ֆինանսների նախկին նախարարը, ամենաքիչը գիտի, նա այն անձը չէ, ով կարող է հոկտեմբերի 27-ի, Մեղրիի մասին դատողություններ անել: Մեր իշխանության տարիներին Մեղրիով խոսակցություն ընդհանրապես չի եղել: Մեղրիի հետ կապված խոսակցությունը 1999 թվականին է շրջանառության մեջ մտել, երբ սկսեց խոսվել այն մասին, որ հնարավոր է՝ Ղարաբաղը տան մեզ, իսկ Մեղրին՝ Ադրբեջանին։ Դա Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք եղած խոսակցություն էր…

Վազգեն Սարգսյանը չէր կարող դրան կողմ լինել, նա երբեք Մեղրին հանձնելուն կողմ չի արտահայտվել:

Բարխուդարյանն ասում է, շա՛տ լավ. դե թող Նիկոլ Փաշինյանը բացահայտի։ Ի՞նչն է խնդիրը։ Մանավանդ, որ խոսքը Ռուսաստանի դեմ մեղադրանքի, հակառուսականության մասին է։ Եթե նման բան կա, թող բացահայտեն։ Ինչպե՞ս է կարողանում գործեր սարքել Մամիկոն Ասլանյանի և Վարդան Ղուկասյանի դեմ, իսկ այստեղ, եթե դա իրականություն է, չի կարողանում իսկական գործը բացահայտել։ Ինչո՞ւ Հոկտեմբերի 27-ի գործը չի բացահայտում։ Ինչո՞ւ Մարտի 1-ի գործը մինչև վերջ չհասցրեց։

Հիշեցնենք. երեկ ՀՊՏՀ «Ամբերդ» հետազոտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող, ֆինանսների նախկին նախարար Լևոն Բարխուդարյանը Factor TV-ի տաղավարում անդրադարձել էր 1999-ի հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչությանը, հայ-ռուսական հարաբերություններին:  Բարխուդարյանը կարծում է, որ Հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչության հետևում ռուսական հատուկ ծառայություններն էին։ Նրա համոզմամբ՝ Ռուսաստանին ձեռնտու չէր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի կնքումը, տարածաշրջանային ճանապարհների բացումն ու Արևմուտքի ազդեցության մեծացումը Հարավային Կովկասում։ Նրա ներկայացրած հիմնական վարկածն այն է, որ ահաբեկչությունը նպատակ ուներ կանգնեցնել ընթացող քաղաքական գործընթացը։ Ըստ նրա՝ Վազգեն Սարգսյանն ու Կարեն Դեմիրճյանը համաձայնության էին եկել Մեղրիով հաղորդակցությունների բացման և հայ-ադրբեջանական կարգավորման տարբերակի շուրջ։

Ռուսաստանը, ըստ Բարխուդարյանի, ցանկանում էր պահպանել Հարավային Կովկասի նկատմամբ իր գերիշխանությունը։ Նա ենթադրում է, որ տարածաշրջանի ապաշրջափակումը, Արևմուտքի ներգրավումը և Թուրքիայի միջոցով նոր հաղորդակցությունների զարգացումը կարող էին թուլացնել Մոսկվայի ազդեցությունը։

Խոսելով 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ի ողբերգության մասին՝ Բարխուդարյանը հայտարարել է. «Ակնհայտ է, որ խոշոր պետություններից մեկի ծրագիրն էր, դա պատահական չէր, մինչև վերջ չեն բացահայտվել կազմակերպիչները: Մեծ մասը իրենք էլ չգիտեն՝ ովքեր են»,- նշել է նա՝ հստակեցնելով, թե ում էր դա ձեռնտու․ «Դա ռուսական արտաքին հետախուզության կազմակերպված… օպերացիա էր»։ Ըստ Բարխուդարյանի՝ Վազգեն Սարգսյանն ու Կարեն Դեմիրճյանը համաձայն էին քննարկվող տարբերակին։  Նա կարծում է, որ օտարերկրյա հատուկ ծառայությունները կարող էին տեղեկություններ ունենալ բանակցությունների մասին։ Որպես օրինակ՝ նշում է ԱՄՆ պետքարտուղարի առաջին տեղակալ Ստրոբ Թելբոթի հաճախակի այցերը Հայաստան և Վազգեն Սարգսյանի հետ հանդիպումները։

Միաժամանակ նա ընդունում է, որ գործի ամբողջական մանրամասներին տեղյակ չէ։

• Ի դեպ, սիմվոլիկ էր TRIPP-ի համաձայնագիրը Հոկտեմբերի 27-ի օրով բերել Ազգային ժողով: Ալիևը սիրում է սադիստական սիմվոլիկաներ:

• TRIPP-ը գործիք է, որի նպատակն Իրանին ու Ռուսաստանին տարածաշրջանային գործընթացներից դուրս մղելն է: Սրա մասին բացահայտ է հայտարարվել: Սա նաև Իսրայելի համար գործիք է Իրանի դեմ, ինչպես նաև Թրամփի ընտանիքի անդամները, օրինակ՝ Քուշները, որի ֆինանսական գործունեության մասին օրերս բացահայտումներ եղան, անձնական մեծ ֆինանսական շահագրգռվածություն ունեն: Մեծ գումարներ կվաստակեն, Հայաստանի առաջ կնետեն մի ոսկոր: Այս ողջ գործարքը, որն աշխարհաքաղաքական ու անձնական տնտեսական շահեր ունի, որքանո՞վ կապահովի Հայաստանի անվտանգությունը: Մենք հույս ունենք, որ 100 տարի Ամերիկան այնքան հզոր է լինելու, որ Հայաստանի տարածքների նկատմամբ նկրտում, ոտնձգություն չի՞ կարող լինել: Նախ սկսենք նրանից, որ Ամերիկան մեզ դրա համար ոչ մի երաշխիք չի տվել…

Հիշեցնենք. օրերս ամերիկյան հեղինակավոր «Vanity Fair» պարբերականը հոդված էր հրապարակել, որը մանրամասնում է 2018 թվականին ԱՄԷ-ի գաղտնի բանկային հաշվից Դոնալ Թրամփի փեսա Ջարեդ Քուշներին կատարված 750 միլիոն դոլարի փոխանցումը, որի ծագումը քողարկվել է Ադրբեջանի բանկային համակարգի միջոցով։ Բացի այդ, նշվում է Ադրբեջանի միջոցով Իսրայելի կենտրոնական բանկին փոխանցված ևս 1 միլիարդ դոլարի մասին, ինչը հարցեր է բարձրացնում Սպիտակ տանը Մերձավոր Արևելքի քաղաքականության ձևավորման վրա ունեցած ազդեցության շուրջ: Հոդվածում, որը հատված է լրագրող Մեթյու Քոուլի սպասվող «Իշխաններ և գողեր» (Princes and Thieves) գրքից, ասվում է, որ ըստ հետաքննության՝ Նիդեռլանդների ռազմական հետախուզությունը (MIVD) 2018 թվականին մոնիտորինգի է ենթարկել Քուշների հեռախոսը և հայտնաբերել, որ նա մուտք է գործել Արաբական Միացյալ Էմիրություններում (ԱՄԷ) բացված մի հաշիվ։ Այդ հաշվին ադրբեջանական բանկերից փոխանցվել է շուրջ 750 միլիոն դոլար։ Գրքում նշվում է, որ Ադրբեջանի բանկերն օգտագործվել են որպես միջնորդներ Սաուդյան Արաբիայի և ԱՄԷ-ի կողմից իրականացվող խոշոր փոխանցումների համար՝ փողերի իրական ծագումն ու նպատակակետը քողարկելու նպատակով։ Ջարեդ Քուշները և իր փաստաբանական թիմը հերքել են այս մեղադրանքները, պաշտոնական նամակով դիմել են «Vanity Fair»-ին՝ պահանջելով հեռացնել հոդվածը, այն անվանելով «զրպարտություն» և «հորինվածք»։

• Եվրոպան այսօր գտնվում է մեծ ճգնաժամի մեջ, պայթում է և ելք չունի: Արևմուտքն այսօր 2 պատերազմում պարտվում է՝ ուկրաինական և իրանական: Ու մենք նման իրավիճակում հույսներս դրել ենք Արևմուտքի վրա:

• Իհարկե, Ամերիկայի հետ պետք է համագործակցել, բայց չի կարելի մասնակիցը լինել սխեմաների, երբ դու դառնում ես Ամերիկայի բաստիոնը մի վիճակում, երբ Ամերիկան կամաց-կամաց կորցնում է իր ազդեցությունը տարածաշրջանում: TRIPP-ի դեմ դուրս են գալու Իրանը, Չինաստանը, Ռուսաստանը: Եղբա՛ր, քո սուվերեն տարածքին վերաբերող հարցերում դու մշակեիր այլ կոմունիկացիաների միանալու ծրագիր, օրինակ՝ Հյուսիս-Հարավին, որպեսզի գերտերությունները հասկանային, որ Հայաստանը մի երկիր է, որ պիտի մրցակցի իր մրցակցային առաջարկներով:

• Եթե Իրանը բացահայտ չի հարձակվում TRIPP-ի կամ Հայաստանի իշխանությունների վրա, ապա միայն այն պատճառով, որ Իրանը հայերին բարեկամ ժողովուրդ է համարում, բայց դա երկար չի կարող շարունակվել…

• Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության աղբյուրն Ալիևն է: Սա համատեղ պրոյեկտ է՝ ԱՄՆ-Իսրայել-Եվրոպա-Ադրբեջան, որի առնվազն 50%-ը գտնվում է Ալիևի ձեռքում: Նիկոլի իշխանությունն ապօրինի է: 

• Նիկոլի հակառուսականությունն այն ապրանքն է, որն ինքը ծախում է իր հովանավորների վրա: Դրա համար էլ ինքը չի վախենում:

• Եթե գազը թանկանա, Հայաստանը կենթարկվի շատ ծանր տնտեսական շոկերի, բայց Նիկոլ Փաշինյանին դա չի հետաքրքրում: Իրեն իր հովանավորների շահերն են հետաքրքրում, որոնք էլ պահում են իր իշխանությունը:

• Եթե Փաշինյանի ուղեղը նորմալ վիճակում լիներ, ինքն ամեն ինչ կաներ, որ մնար ԵԱՏՄ-ում, ԱԺ-ում անցյալ տարի իր կողմից ընդունած ԵՄ-ին անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին օրենքը գոնե կհաներ, կամ գոնե կմոդիֆիկացներ: Մոդիֆիկացիայի կարող է ենթարկել: Բայց ինչի՞ եմ ասում՝ անուղեղ են, որովհետև փոթորկից դուրս գալու պլաններ չունեն, իրենց մոտ ամեն ինչ հիմնված է պրոպագանդայի վրա՝ ռուսները շատ վատն են, Запад нам поможет, Ադրբեջանի հետ խաղաղությունը պետք է գուրգուրել, խնամել, ամեն ինչ նորմալ է, մենք ազատվում ենք մեր կոլոնիալիստական անցյալից, Ղարաբաղի թոկը հանել ենք, հես է՝ եկեղեցունն էլ կհանենք… Սա է…

• ԵԱՏՄ 4 երկիր Հայաստանի՝ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հետևանքների մասին զեկույց են հրապարակել, ըստ որի՝ ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի դուրս գալու դեպքում գազը կարող է թանկանալ մոտ 70%-ով, արտահանումը կարող է նվազել 30-50%-ով, Հայաստանի ՀՆԱ-ն կարող է նվազել ավելի քան 15%-ով… Լավ, եթե համաձայն չեք նրանց զեկույցի հետ, ապա առաջարկ եմ ձեզ անում.

Հայաստանը հնարավորություն ունի, չէ՞, կոնտր-զեկույց հրապարակելու: Ես առաջարկում եմ՝ Փաշինյանի կառավարությունը 70 էջանոց պատասխան-զեկույցով հանդես գա, որտեղ կգրեն, որ, օրինակ, ԵԱՏՄ այդ չորս երկրների կազմած զեկույցում նշված գնահատականները սխալ են, դե թող փաստարկված ասեն՝ իրականում մեր անկումը կլինի էսքան, ունեն վերելքի աղբյուրներ, Ադրբեջանից գազ կբերեն, Իրանից կբերեն… դե գոնե մի բան գրեք ինքնիշխան Հայաստանի ստրատեգիական կուրսի փոփոխության մասին… Բայց չեն անի, որովհետև թքած ունեն սեփական ժողովրդի ու հասարակության վրա: 

Մանրամասները՝ տեսանյութում:

—